यत्र यज्ञारम्भः क्रियते, शालग्रामे वा कुम्भे वा, तत्र सर्वदा यज्ञस्य आरम्भे 'स्वाहा' इति मन्त्राङ्गं मनसा चिन्तयेत्। सा 'स्वाहा' मन्त्रस्य सिद्धिरूपा, मन्त्रसिद्धिदायिनी च। एवं मूलमन्त्रेण ध्यानं कृत्वा, जलादीनि समर्प्य, 'ॐ ह्रीं श्रीं देव्यै अग्निपत्न्यै स्वाहा' इति मन्त्रेण आहुतिं दद्यात्। तत्र अग्निः उक्तवान्—सा देव्या मन्त्रफलप्रदा, लोकधारिणी, पुण्यशिला, सिद्धिरूपा, स्वयम् सिद्धा, सर्वदा लोकानां सिद्धिदायिनी च। सा संसारसाररूपा, जन्ममृत्युचक्रात् उद्धारिणी च। यः भक्त्या अष्टादश नामानि पठति, तस्य सर्वाङ्गसंपूर्णता भवति, सर्वकार्याणि शुभानि स्युः। नारायणः पुनः उक्तवान्—एतद् श्राद्धकर्मणः पितृसंतोषदायकं, फलवृद्धिकरं च। सृष्ट्यादौ लोकनाथः पितृगणान् निर्मितवान्। सप्त पितृसमूहान् ददर्श, पूर्णरूपान् रमणीयान् च। स स्नानादि कर्माणि, आहुति पर्यन्तानि, श्राद्धदेवपूजनान्तानि संस्थापितवान्। ब्राह्मणः यः त्रिसंध्यादि, श्राद्धं, आहुतिं नित्यं न करोति, हरिसेवां त्यजति, श्रीहरिप्रसादं न भुङ्क्ते, तस्य दोषः। ब्रह्मा श्राद्धादिकं सृजित्वा पितृहिताय प्रस्थितवान्। पितरः सर्वे, क्षुधार्ताः, दुःखिताः, ब्रह्मणः सभां गतवन्तः। ततः ब्रह्मा मनसा कन्यां सृजितवान्, रम्यरूपां, विदुषीं, पुण्यशीलां, सुन्दरीं, भक्तां। सा शुद्धा, प्रकृत्याः अंशरूपा, सुमुखी, वरप्रदा, शुभदा च। सा शतदलपद्मस्थं पद्मपद्मं धारयति। ब्रह्मा तां कन्यां पितृभ्यः प्रसन्नेभ्यः तुष्टिदायिनीं दत्त्वा, 'स्वधा' मन्त्रेण पितृभ्यः समर्पितवान्। 'स्वाहा' देवपूजायां श्रेष्ठा, 'स्वधा' पितृपूजायां परमोत्कृष्टा। पितरः, देवाः, ब्राह्मणाः, ऋषयः, मनुष्याः च, सर्वे तुष्टाः, सर्वकामानां पूर्तिः अभवत्। एवं 'स्वधा' देवीवृत्तान्तः सम्यक् कथितः। नारदः उक्तवान्—'श्रुतुम् इच्छामि; वद, वेदविदां श्रेष्ठ।' नारायणः प्रत्युवाच—'त्वं सर्वं जानासि; तथापि तव हिताय वक्ष्यामि।' शरद्कालस्य कृष्णपक्षे त्रयोदशी दिवसे, माग्धायां श्राद्धकाले, यदि ब्राह्मणः शुद्धचित्तः श्राद्धं कुर्यात्, स्वधादेवीं पूज्य न कुर्यात्, तदा ब्रह्मणः मनसुतां कन्यां, नित्ययुवां, स्थिरां, चिन्तयेत्। एवं ध्यानं कृत्वा, शालग्रामे वा अन्यत्र शुभस्थले, सुन्दरपात्रे, 'आं श्रीं क्लीं स्वधादेव्यै स्वाहा' इति महामन्त्रं जपेत्। शृणु स्तोत्रम्, ब्रह्मपुत्र श्रेष्ठ। ब्रह्मा उक्तवान्—'सर्वपापात् विमुक्तिः, वाजपेययज्ञफलप्राप्तिः स्यात्।' यः 'स्वधा, स्वधा, स्वधा' त्रिः प्रतिदिनं स्मरेत्, यः श्राद्धकाले स्वधास्तोत्रं श्रुणोति, यः त्रिसंध्यायां 'स्वधा, स्वधा, स्वधा' जपेत्, स पितृणां श्वाससमानः, द्विजातीनां जीवनरूपा देवी भवति। एवं श्रीमद्भागवतपुराणे स्वाहा-स्वधा-देव्योः पुण्यवृत्तान्तः, यज्ञश्राद्धादिकं विधिपूर्वकं, भगवद्भक्तिसहितं, श्रद्धया आचरितव्यम् इति कथा सम्यक् प्रवृत्ता।