नारायणाय नमः। एकदा, दुर्वंशे जातायाः स्त्रियाः स्वभावः तु पतिं सदा द्वेषयति। सा पतिः पतितः वा, रोगी वा, दुष्टः वा, दरिद्रः वा, गुणहीनः वा, गुणवान् वा, किं तु या पतिं द्वेषयित्वा त्यजति, सा दिवा रात्रौ कीटैः श्वपदैः च खाद्यते। सा गृध्रस्वरूपेण दशलक्षजन्मानि, सूकरस्वरूपेण शतजन्मानि च वर्तते। ततः, यदि पूर्वकर्मानुसारं संभवति, मानवजन्म लभते। एतत् श्रुत्वा, सृजस्य पुत्रः, कन्याः कामान् पूरयित्वा प्रियं वरं दातुम् याचते। तासां वचनं श्रुत्वा, दक्षः शिवस्य समीपं गतः। दक्षः तासां वरं दत्त्वा, करुणामयम् शिवम् उवाच। दक्षः अब्रवीत्—मम कन्याः पतिं प्राणात् अपि अधिकं प्रियं मन्यन्ते। यदि त्वं मम जामातरं सोमं न दासि, हे सोम, जामातरं न दासि चेत्— दक्षस्य वचनं श्रुत्वा, करुणामयः शिवः प्रत्युवाच—अहं सोमं, यो मम शरणं गतोऽस्ति, त्यक्तुं न शक्नोमि। शिवस्य वचनं श्रुत्वा, दक्षः शप्तुं सज्जः अभवत्। तस्मिन्नेव काले, कृष्णः वृद्धब्राह्मणरूपेण प्रकटः अभवत्। सः नित्यब्रह्म, तयोः शुभं वरं दत्त्वा दीप्तिमान् अभवत्। भगवान् अब्रवीत्—रक्षस्वात्मानम्, हे दक्ष; सोमं सुरेशाय दातुम्। त्वं तपस्विनां अग्रणी, शान्तः, वैष्णवानां च प्रमुखः। दक्षः क्रोधी, दुष्प्रतिरोधः, दीप्तिमान्, ब्रह्मणः पुत्रः च। नारायणस्य वचनं श्रुत्वा, शङ्करः स्वयम् अपि हसन् अब्रवीत्—शरणागतस्य जीवितं त्यक्तुं न शक्नोमि। यो भयात् शरणागतं त्यजति, सः दोषं प्राप्नोति। सर्वं त्यक्तुं शक्नोमि, हे जगन्नाथ, स्वधर्मं तु न। धर्मरक्षकः धर्मः तं रक्षति। त्वं सर्वस्य माता, सृष्टिकर्ता, परिवर्तनरूपेण संहारकर्ता अपि। शङ्करस्य वचनं श्रुत्वा, सर्वहृदयविद् भगवान्—शिवशिखरस्थः, रोगमुक्तः सोमः, शोभायमानः, निर्गतः। सोमं क्षयग्रस्तं दृष्ट्वा, दक्षः माधवम् स्तुत्वा। कृष्णः तान् वरं दत्त्वा स्वं धामं ययौ, हे ब्राह्मण। सोमः पुनः तान् लब्ध्वा, दिवा रात्रौ क्रीडितवान्। एवं, हे ऋषे, सर्वसृष्टिक्रमः वर्णितः। सौतिर्वदति—यज्ञे अपि पत्नी आवश्यकः; वालखिल्याः ऋषयः अभिज्ञाताः। अङ्गिरसः त्रयः पुत्राः जाताः, हे मुनिश्रेष्ठ। वसिष्ठस्य पुत्रः शक्तिः, शक्तेः पुत्रः पराशरः। व्यासस्य पुत्रः, शिवांशः, शुकः, मुनिश्रेष्ठः। शौनकः उवाच—धनेशस्य उत्पत्तौ प्रमाणं नास्ति। अधुनापि धनेशस्य जन्म कथितम्। सौतिः उवाच— punarapi ब्रह्मशापात्, विश्रवसः पुत्रः तेन प्रभावितः। उतथ्यः धनेश्वरं गुरवे दक्षिणारूपेण दत्तवान्। धनेशः दुर्बलः भूत्वा, तं स्वं दातुम् उद्यतः अभवत्। इति कथा संनातनधर्मस्य महात्म्यं प्रकटयति।