स slightस्मितेन सौम्यवदना सा भक्तजनान् कृपया अनुगृह्णाति स्म। तस्याः वचांसि श्रुत्वा स्रष्टा ब्रह्मा किञ्चित् उद्वेगपूरितः ताम् अभ्यभाषत। ब्रह्मोवाच— हे अग्ने, त्वां विना हुतं न दह्यते; मन्त्रस्य अन्ते तव नाम उच्चार्य हविः समर्प्यते चेत् एव यथावत् फलं लभ्यते। अग्नेः स्वरूपात् श्रीः समुत्पन्ना— सा सौन्दर्यरूपिणी, गृहेष्वपि लक्ष्मीः इति कथ्यते। ब्रह्मणः वचनानि श्रुत्वा सा देवी विषण्णा बभूव। तदा सा उवाच— हे ब्रह्मन्, सर्वमिदं स्वप्नवत् मायैव; त्वं लोकस्रष्टा, शम्भुश्च मृत्युञ्जयः। सर्वैः देवैः पूज्यः त्वं, गणानां मध्ये गणपतिरिव। मुनयः तपस्विनश्च त्वां सेवन्ते। ततश्च सा देवी पद्मरूपिणी इति पद्ममुखैः कथिता, पद्मग्रहणपरम्परया। सा पद्मजा लक्ष्मीः लक्षवर्षाणि एकपादस्थित्या तपः अकरोत्। तस्याः अतिशयमनोहरं रूपं दृष्ट्वा, तस्याः अभिप्रायं ज्ञात्वा सर्वज्ञः श्रीकृष्णः ताम् अभ्यभाषत। श्रीकृष्ण उवाच— त्वं नाम्ना नाग्नजिती, नाग्नजितः प्रिया कन्या। अधुना त्वं अग्नेः शक्तिरूपिणी पत्न्यपि भव। अग्निः त्वां गृहेश्वरीं भक्त्या पूजयिष्यति। इति उक्त्वा भगवान् ताम् आश्वास्य तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्, हे नारद। ततः स अग्निः सामवेदस्तोत्रैः तां जगन्मातरं ध्यानपूर्वकं चिन्तयामास। ततः सः रामया सह शतं दिव्यवर्षाणि सुखेन वासं अकरोत्। तस्याः अग्नितेजसा गर्भः उत्पन्नः। ततो रमणीया आकर्षकाः पुत्राः जाता। मुनयः तपस्विनः ब्राह्मणाः क्षत्रियादयः च, ये मन्त्रेण ‘स्वाहा’ संयुक्त्या हविः यजन्ति, ते सर्वे तृप्तिम् आप्नुवन्ति। यथा विषरहितः सर्पः, द्विजः वेदवर्जितः, फलशाखावर्जितः वृक्षः च निन्द्यः स्यात्, तथा मन्त्रे ‘स्वाहा’ न सन्निहिते तृप्तिः न भवति। किन्तु, द्विजातयः तृप्ताः भवन्ति, देवाः च हविर्ग्रहणेन सन्तुष्टाः स्युः। एवं ‘स्वाहा’ महात्म्यस्य चरमं वर्णितम्। ततः नारद उवाच— पूजारूपेण अग्निः केन प्रसन्नः अभवत्? कथय भगवन्। नारायण उवाच— शृणुष्व, ब्राह्मण, यथावत् कथयामि। प्रत्येकयज्ञारम्भे, शालग्रामे वा कुम्भे वा, मन्त्राङ्गरूपां ‘स्वाहा’मुपास्य, ताम् सिद्ध्यात्मिकां चिन्तयेत्। मूलमन्त्रेण ध्यानपूर्वकं जलादिकं समर्प्य, ‘ॐ ह्रीं श्रीं अग्निपत्न्यै स्वाहा’ इति मन्त्रेण यजेत्। अग्निरुवाच— सा मन्त्रफलप्रदा, लोकधारिणी, पुण्यशीला; सा सिद्धिरूपा, स्वयमपि सिद्धा, सर्वदा जनानां सिद्धिदात्री। सा संसारसाररूपिणी, जन्मसंसारात् उद्धारयन्ती। यः श्रद्धया एतानि षोडश नामानि पठति, तस्याङ्गविकलता न भवति, सर्वकार्याणि शुभानि भवन्ति। नारायण उवाच— एषा क्रिया पितृणां तुष्टिदायिनी, श्राद्धकर्मणः फलं वर्धयति।