चतुर्थे भागे जीवः तस्मिन्नवसरे दीर्घायुः भवति। यथा जन्मसमयः, तथा एव प्रसवः अपि जायते। एका रात्र्यां गर्भः सञ्जायते, ततः प्रतिदिनं तस्य वृद्धिः भवति। त्रिभिः मासैः मांसपिण्डरूपः भवति, यद्यपि तस्मिन्नेव हस्तपादाद्यङ्गानि न सन्ति। षष्ठे मासे जीवचेष्टा उद्भवति, हे सर्वतत्त्ववित्। अपवित्रस्थाने स्थितः स गर्भः मातुः खाद्यपानं उपयुञ्जते। एवं चत्वारः मासाः अत्यन्तदुःखं सहित्वा तिष्ठति। दिशः, स्थानं, कालं च न ज्ञात्वा, विष्णोः मायया मोहितः भवति। अन्येषां आश्रितः, तु स्वयम् अपि मक्षिकादीन् अपाकर्तुं शक्तः न भवति। स्तन्यपानकाले अन्धः, इच्छानिर्देशने अपि अशक्तः। शैशवदुःखं अनुभूय, पुनः यौवनं प्राप्नोति। तत्र तु क्षुधा, कामः, वेदना च तं बाधन्ति, विविधमोहैः आवृतः भवति। यावत् शक्तिः अस्ति, तावत् एव सः सम्मानितः। अत्यन्तवृद्धावस्थायाम्, जडः अतिश्रावः च भवति। तत्र पुनः पुनः खेदः अनुभवति। मनसि चिन्तयति—"यदि पुनः भारतदेशे मानवजन्मं लभेयम्।" एवं मनसि चिन्तयन्, स जडः, हे देव, यमदूतं पाशदण्डधरं पश्यति। सः दूतः सर्वथा दुर्निवार्यः, शक्तिमान्, भीषणः च। तस्य दर्शनमात्रेण, महान् भयः उत्पन्नः, मूत्रपुरीषं विसृजति। यमस्य सेवकः अंगुष्ठमात्रं पुरुषं गृहित्वा, आत्मा गतः, यमं धर्मविदं पश्यति। सः धर्माधर्मविवेके कुशलः, सर्वज्ञः, सर्वदिक्प्रति स्थितः। अग्निशुद्धवस्त्रैः भूषितः, रत्नाभरणैः अलङ्कृतः च। श्रीकृष्णस्य नाम जपतः, शुद्धस्फटिकमालया। तस्य स्वरः भावनया गलितः, नेत्रे अश्रुपूरिते, सर्वेषु समदृष्टिः। स्वदीप्त्या प्रकाशमानः, सन्दर्शनीयः, विवेकी च। पुण्यात्मनां प्रति शान्तस्वरूपः, पापिनां प्रति भीषणः। चित्रगुप्तस्य निर्णयेन, प्रत्येकः यथायोग्यं फलम् प्राप्नोति। एवं आगतानां गतानां च, जीवेषु न विरामः अस्ति। इदं सर्वं उक्तम्; इच्छितं वरं पृच्छ। महेन्द्रः उवाच—हे कल्पतरु, मुनीश्वर, परमं पदं दातुम् इच्छामि। महेन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा, श्रेष्ठः ऋषिः स्मितं कृत्वा। दुर्वासाः उवाच—मुक्तिः तवादिभ्यः न लभ्यते, अपि प्रलयकाले। सृष्टौ प्रादुर्भावः, प्रलये तिरोभावः। यथा कालः विचरति, तथा विषयासक्ताः अपि नूनम्। एकः पलः षष्टि विपलैः निर्मितः। त्रिंशत् मुहूर्तैः अहोरात्रः सम्पद्यते। शुक्लकृष्णपक्षाभ्यां मासः भवति। त्रिसन्धिभिः अयनम्, तयोः द्वयोरयनयोः संवत्सरः।