शौनकः, नागानाम् उत्पत्तिं श्रुणु। अनन्तः, वासुकिः, कालियः, धनञ्जयः, महापद्मः, शङ्कुः, शङ्खः, संवरणः, गोक्षः, गोकर्मुकः, विरूपदिः च अन्ये च नागाः प्रसिद्धाः। तेषां मध्ये कन्या मनसा नाम्ना, कमलायाः अंशेन उत्पन्ना देवी, सा नारायणवंशे जातस्य जरत्कारोः पत्न्यस्ति। तेषां नामानि केवलं उच्चार्य, मनुष्याणां सर्पभयं नास्ति। तत्र वैनतेयः अरुणः च विष्णोः समबलौ पुत्रौ। सुरभेः वंशे जाताः गवः महिषाः च प्रमुखाः। दानवाः अपि दनु-वंशे उत्पन्नाः, अन्ये च साधारणजातयः। इदानीं सोमपत्नीः नामानि शृणु। अश्विनी, भरणी, कृतिका, रोहिणी, पुष्या, आश्लेषा, मघा, पूर्वफल्गुनी, उत्तरफल्गुनी, ज्येष्ठा, मूलः, पूर्वाषाढा, उत्तराषाढा, पूर्वभाद्रपदा, उत्तरभाद्रपदा, रेवती—एताः सोमस्य प्रिया पत्न्यः। ताः सर्वदा स्नेहेन सोमं वशे स्थापयन्ति। सर्वाः भगिन्यः सम्मानिता पितरं समभाषन्त। तदा दक्षः क्रुद्धः सोमं मन्त्रेण शप्तवान्। तेन सोमः क्षयेन प्रतिदिनं पीडितः, क्षीणः, दुःखितः अभवत्। शङ्करः दुःखितं सोमं शरणं याचमानं दृष्ट्वा तं क्षयात् मोचयित्वा स्वस्य ललाटे स्थानं दत्तवान्। शिवः तं शिखायां स्थापयित्वा 'चन्द्रशेखर' इति प्रसिद्धः अभवत्। ततः पतिं विमुक्तं दृष्ट्वा दक्षस्य कन्याः पुनः अश्रूणि मुमुचुः। ताः उच्चैः रुदन्त्यः भूमौ पतित्वा पुनः पुनः देहं ताडयन्ति। दक्षस्य कन्याः उच्चैः वदन्ति— 'साधु भाग्यं नो अस्तु, पितः, धर्मपतिर्यः गतः।' यदा नेत्रं खुलं तिष्ठति, तदा संसारः तमः इव दृश्यते। स्त्रीणां पतिः एव पन्थाः, पतिः जीवनं, पतिः धनम्। स्त्रीणां नारायणः पतिः, तस्य व्रतम्, सनातनधर्मः पतिसेवने अस्ति। सर्वतीर्थेषु स्नानं, सर्वयज्ञेषु दानं, देवपूजा, उपवासः, तपः—एतानि स्त्रीणां धर्माः। बन्धुषु पुत्रः स्त्रीणां प्रियतमः। दुष्टवंशे जातायाः स्त्रीः सदा पतिं द्वेष्टि। पतितः, रोगी, पापी, दरिद्रः, अधर्मवान् वा, गुणवान् वा, निर्गुणः वा—या स्त्री पतिं द्वेष्टि, त्यजति, सा दिवानिशं कृमिभिः, श्वभिः, अन्यैः जीवैः खाद्यते। सा दशमिलियन जन्मानि गृध्ररूपेण, शतजन्मानि वराहरूपेण वर्तते; ततः पूर्वकर्मणः अनुग्रहेण मानवजन्म लभते। 'सृष्टिपुत्र, कामानुग्राहकं प्रियं पतिं दत्तु' इति कन्याः याचन्ति। तेषां वचनं श्रुत्वा दक्षः शिवस्य समीपं गतः। दक्षः कन्याभ्यः वरं दत्त्वा करुणासिन्धुं शिवं उवाच— 'मम कन्याभ्यः पतिः प्राणात् अपि अधिकप्रियः।' एवं नागानां, सुरभेः वंशस्य, दानवानां, सोमपत्नीः, तेषां दुःखसुखं, स्त्रीधर्मं, दक्षस्य करुणां च विस्तरेण शौनकाय उपदिष्टम्।