गजेन्द्रस्य शिरसि पुष्पं गर्वात् स्थितं दृष्ट्वा, दुर्वासाः तं प्रति इदं अवदत्—"अहं नारायणस्य भक्तः, न च भगवतः न च शासनस्य भीतः। तव पितरं प्रजापतिं कश्यपं किं वा ते करिष्यति?" इत्येवम्। तस्य वचनं श्रुत्वा, महेन्द्रः तयोः चरणयोः गृहीत्वा नम्रः अभवत्। इन्द्रः उवाच—"यदि मम ऐश्वर्यं त्वया हृतम्, तर्हि मे ज्ञानं दत्तुम् अर्हसि।" "राज्यं दुःखस्य बीजं, अज्ञानस्य गूढं कारणं। जन्म-मृत्यु-जरा-रोग-दुःख-शोकानां परमं मूलं राज्यं। ऐश्वर्येण मदो भवति, मद्येन चेतनः तिष्ठति। वित्तस्य गर्वेण प्रमादः, विषयैः अन्धः, मोहः च जायते। विषय-अन्धाः द्विविधाः—राजसिका च तामसिका च। शास्त्रेषु द्वौ मार्गौ निर्दिष्टौ, हे मुनीश्वर। प्रथमतः जीवाः कर्ममार्गं आश्रित्य दुःखं प्राप्नुवन्ति। लोभात् आरम्भे मधुरं यत्, अन्ते तु दुःखदं, तद् सुखं इति मन्यन्ते। एवं अनन्त-जन्मानि हर्षेण विचरन्ति। ततः कृष्णस्य कृपया साधूनां संगं लभन्ते। साधुः शुद्धिप्रदीपेन मोक्षमार्गं दर्शयति। बहु-जन्य-संचयेन, तपसा, उपवासेन च, गुरोः मुखात् श्रुतं ज्ञानं प्रवचन-समये। अद्य तु विपत्तौ भाग्येन ज्ञान-सागरः प्राप्तः। हे ज्ञान-सागर, दुःखितस्य मित्र, दयां मे दत्तुम् अर्हसि।" एवं इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा, बुद्धिमतां गुरुः स्मितं कृत्वा उवाच। दुर्वासाः उवाच—"आरम्भे दुःखस्य बीजं, अन्ते तु सुखदं। स्व-योनि-जनन-दुःख-ताप-नाशनं कारणं। कर्मवृक्षस्य अंकुर-छेदनं कारणं, सर्व-मुक्तिदायकम्। दानेन, तपसा, व्रतेन, उपवासेन च, काम्य-कर्मणां मूलं छेदितव्यम्। यद् कर्म कुर्यात्, तद् सत्त्विकं, निःस्वार्थं च। संसार-बद्धानां मोक्षः, विमुक्तिः इति प्रसिद्धम्। ते उत्तमं शरीरं प्राप्त्वा सदा सेवा कुर्वन्ति। वैष्णवाः मुक्तिं हरि-सेवा-रूपां तथा तत्सदृशीं च इच्छन्ति। विष्णोः स्मरणं, स्तुतिः, पूजनं, चरण-सेवा, पादोदक-पानं, विशेषतः मन्त्र-जपः च। मृत्युविजितः मम ज्ञानं मृत्युविजितेन दत्तम्। स एव जन्मदाता, स एव गुरु, स एव साधूनां परममित्रः। श्रीकृष्ण-सेवा-विन्यस्तं मार्गं यो दर्शयति, स अन्यः। कृष्ण-नाम सदा जगतां शुभकारणम्। तस्मात् कालः अपि गच्छति, मृत्युः व्याधिरूपः भवति। ब्राह्मणः वा, नीच-जातिः वा, यः कृष्ण-मन्त्रं पूजयति—यः ब्रह्मणा मदुपर्कादि-समर्पणैः पूजितः, स ज्ञान-सारः, तपः-सारः, ब्रह्म-सारः, परमं शुभम्।