महर्षे, देवानां मध्ये इन्द्रः, द्वादशादित्याः, उपेन्द्रः चान्ये च देवाः सन्ति। ब्रह्मन्, इन्द्रस्य पुत्रः जयन्तः शचेः गर्भात् अभवत्; आदित्यकन्यायाः सवर्णायाः गर्भात् विश्वकर्मा जातः। शनैश्चरः यमश्च तस्यौ पुत्रौ, कालिन्दी च कन्या अभवत्। शौनकः उवाच— हे सुत, वसुन्धरायाः समुत्पन्नं महात्मानं मम विस्तरेण कथय। सुत उवाच— सा कन्या शोभनवस्त्राभरणा, निर्दोषा, यौवनपूर्णा, रम्ये मलयपर्वते, सौरभ्ययुक्ते चन्दनदलमध्यस्थले, एकान्ते, मनोहरस्थले तं सौम्यं, शान्तं, सस्मितं, दर्शनीयमुपविष्टं दृष्टवती। तस्याः सुन्दरीमुखी मालतीकुसुममालां तस्मै समर्पयत्। उपेन्द्रः तस्याः मनोऽभिलाषं विज्ञाय, साकं कामवेदनया पीडितां तामवेक्ष्य, सा तस्याङ्के सन्निधाय, स्पर्शेन मोहिताभूत्। तस्या: सुन्दरनितम्बा तेन आलिङ्गिता, सङ्गमसुखेन सन्तप्ताऽभवत्। सः तां क्षणमङ्के निधाय, अधरं चुम्बनं कृतवान्। तस्मिन्नेव समये, उर्वशी तत्र पन्थानं गच्छन्ती, तां प्रमोदिनीं प्रबोधयामास। सा दुर्बला, बीजसंयमं न शशाक। तस्मात् दीप्तवर्णः पुत्रः अभवत्। तस्य मेधा मङ्गलप्रियः, घण्टेश्वरश्च महात्मा जातः। दित्याः हिरण्यकशिपुर्हिरण्याक्षश्च महाबलिनौ अभवताम्। निरृति: सिम्हिका च, तस्याः राहुर्नैरृतः जातः। हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्लादः, विष्णुभक्तशिरोमणिः। बलेः पुत्रः महायोगी, बुद्धिमान्, शंकरस्य पार्षदः। अनन्तः, वासुकिः, कालियः, धनञ्जयः, महापद्मः, शङ्कुः, शङ्खः, संवरणः, गोक्षः, गोकर्णकः, विरूपदश्च अन्ये च नागाः अभवन्। कन्या मनसा, कमलांशसम्भूता, देवी, तस्याः पतिः जरत्कारुः नारायणवंशसम्भूतः। तेषां नामस्मरणमात्रेण मनुष्याणां सर्पभीः नास्ति। वैनतेयः अरुणश्च, द्वौ पुत्रौ, विष्णुसमवीर्यौ जातौ। सुरभेः वंशे गोमहिषप्रवरा अभवन्। दनुः वंशे दानवा अन्ये च सामान्या जाताः। शृणु सोमपत्नीः नामानि— अश्विनी, भरणी, कृतिका, रोहिणी, पुष्या, आश्लेषा, मघा, पूर्वफल्गुनी, उत्तरफल्गुनी, ज्येष्ठा, मूला, पूर्वाषाढा, उत्तराषाढा, पूर्वभाद्रपदा, उत्तरभाद्रपदा, रेवती च सोमस्य प्रियतमा। सर्वाः भगिन्यः स्नेहपूर्वकं सोमं वशे कृतवत्यः। ताः पितरं सम्मान्य, सर्वाः साकं समभाषन्त। दक्षः कोपितः, सोमं मन्त्रेण शशाप। सः सोमः, क्षयव्याधिना प्रतिदिनं क्षीणः, दुःखितः अभवत्। तं क्लिष्टं, शरणं याचमानं सोमं दृष्ट्वा, शंकरः तस्य व्याधिं निवार्य, तमात्मनः ललाटे स्थानं दत्तवान्।