यमस्य गह्वराणि, यमदूताः, स्वयं यमः, तस्य सेवकाः च — एते सर्वे संसारगतानां जीवेषु विचरन्ति। तथापि, ये गृहस्थाः हरी-व्रतम् आचरन्ति, स्वकार्येषु संलग्नाः सन्तः, प्रतिदिनम् हरिं नमन्ति, हर्याः प्रतिमां पूजयन्ति च, तद्वत् द्विजाः अपि, त्रिसन्ध्यायाम् शुद्धाः, शुद्धाचारयुक्ताः च, स्वर्गसुखान् उपभुञ्जानः दिव्याः शुद्धाः सेवकाः च, केचन मुक्तिं न याचन्ति, किन्तु कृष्णसेवायाम् एव तेषां अभिलाषः अस्ति। स्वधर्मनिष्ठाः, स्वधर्मनिष्ठा-रहिताः च, तेषां मध्ये ये कृष्णभक्ताः तेषां भयात् गरुडादयः सर्पाः पलायन्ति। सर्वत्र, हरिभक्तानां आश्रमं विहाय, अन्यत्र यमदूताः निर्गच्छन्ति। चित्रगुप्तः अपि भीतया नम्रः हस्तान् संकुच्य नमस्करोति। पुण्यात्मानः ब्रह्मलोकं उपेक्ष्य गोलोकं प्राप्नुवन्ति। यथा दारु तृणं च दह्यमानाग्नौ विनश्यति, तथा इच्छाः इच्छुकं अनुगच्छन्ति, ततो लोभः क्रोधः च तं अनुगच्छन्ति। कालः, शुभाशुभकर्माणि, हर्षः, भोगः च तं अनुगच्छन्ति। शृणु, शरीरविलयस्य यथा शास्त्रे उक्तम्, तत् कथयामि। सृष्टिकर्त्रा शरीरबीजम् उत्तमं सृष्ट्यर्थम् स्थापितम्। तत् कृत्रिमं नश्वरं च, अत्र भस्मरूपेण परिणमति। सुखभोगार्थं सूक्ष्मशरीरं धारयति। यदि शरीरम् जलस्य विनाशेन वा दीर्घप्रहारस्य वा विनश्यति, उष्णतरलस्य, उष्णलोहस्य, उष्णशिलायाः वा, तदा न दह्यते न च भिद्यते, केवलं दुःखं अनुभवति। शृणु, गह्वराणां सर्वलक्षणानि वक्ष्यामि। यमः उवाच — अतीव गम्भीराणि, शिलाखण्डैः सम्यक् आवेष्टितानि, न नश्यन्ति, न विलयं यान्ति, भगवतः इच्छया निर्मितानि। दह्यमानाङ्गाररूपाणि, शतशः ज्वालाभिः शोभितानि, पापिभिः उच्चैः शब्दैः पूरितानि। उष्णजलैः पूरितानि, क्रूरजीवैरनुगतानि। विलापरवः कुर्वन्ति, प्रहारैः वर्णितानि। तत्र छेदनजलैः पूरितानि, मगरैः परिवृतानि। "रक्षस्व!" इति क्रन्दन्ति, यमदूतैः प्रहृताः। यमदूतैः प्रहृताः, क्षुधातापैः पीडिताः च। उष्णमूत्रैः पूरितानि, मूत्रकीटकैः समाकीर्णानि। गोविस्तारमितानि, तमसाच्छन्नानि, नित्यं शब्दैः पूरितानि। श्लेष्मणा पूरितानि, क्रोशपरिमाणानि, नित्यम् चञ्चलजीवैः परिवृतानि। अर्धक्रोशपरिमाणानि, विषेण पूरितानि, विषभक्षकैः सह। यमदूतैः प्रहृतानि, शब्दकर्तृभिः कम्पितानि। अर्धक्रोशपरिमाणानि, नेत्रमलैः पूरितानि, कीटकैः सह। मज्जा-स्थूलैः पूरितानि, चतु:क्रोशपरिमाणानि, अत्यन्तदुःसहानि। चतु:क्रोशपरिमाणानि, शुक्रेण पूरितानि, शुक्रकीटकैः भक्षितानि। दुर्गन्धरक्तेन पूरितानि, गम्भीरसरोवररूपाणि। पुरुषाणां नेत्राश्रुभिः पूरितानि, अर्धसरोवरपरिमाणानि, पापिभिः सह। पुरुषशरीरमलैः पूरितानि, तं भक्षयन्ति पापिजनाः। एवं यमस्य गह्वराणि, तत्र पापिनः दुःखमायासं च अनुभवन्ति, तु हरिभक्तानां आश्रमे तत्र दुःखस्य स्थानं नास्ति।