एकदा धर्मराजः यमः सावित्रीं प्रति धर्मस्य सूक्ष्मज्ञानं विवेचनपूर्वकं कथयामास। यः कश्चन देवप्रतिमां पश्यन् वा गुरुम् आचार्यं ब्राह्मणं वा सम्यक् नमस्कुर्वन् तं दृष्ट्वा यः द्विजः कोपवशात् तस्मै आशीर्वादं न ददाति, स महान् दोषी भवति। विशेषतः गवां वधः ब्राह्मणवधश्च अतीव घोरपापे इति श्रूयते। तदा सावित्री पप्रच्छ—"किमत्र अधिकं, किमल्पं, को वा तेषां विशेषः?" धर्मराजः प्रत्युवाच—"क्व अधिकं, क्व अल्पं, क्व चात्यन्तम्? वेदसम्मतेन द्वयोः समता का इति वक्तव्यम्?" प्राचीनकाले विद्वान् ब्राह्मणः यः वेदज्ञानं मन्त्रांश्च ददाति, तस्मिन्सम्बद्धे इदं विवेचनम् अभवत्। माता शतगुणा पितुः, तद्वत् पिता अपि शतगुणः मातुः इति श्रूयते। गुरुः गुरुपत्नी च परमपूज्यौ। ब्राह्मणः शिवसमः, तस्य तेजः विष्णुसमं च। सर्वं जलं गङ्गासदृशं, सर्वे द्विजातयः व्यासतुल्याः। आचार्यवधः चतुर्गुणं ब्रह्मवधात् घोरतरम्, तद्विशेषः एवम् उक्तः। वेदे स्वपत्नी सर्वत्र योग्येति निर्दिष्टम्। एतानि सामान्यतः उक्तानि; इदानीं विशेषं शृणु। शूद्रस्य ब्राह्मणपत्नी, ब्राह्मणस्य शूद्रस्त्री—यदा शूद्रः ब्राह्मण्यां गच्छति, तदा शतब्रह्महत्यानां पापं लभते। ब्राह्मणः शूद्रायां गच्छन् पतितः भवति। तस्य अन्नदानं मलवत्, तस्य पिण्डदानं मूत्रसमं। येन बहुजन्मसु उपार्ज्य पुण्यम्, पूजया सन्ध्यायाः तपसा च लब्धम्, सः ब्राह्मणः यदि सुरापः भवति, विष्ठाभोजनं करोति, पतितायाः पतिः वा भवति, तदा सर्वं पुण्यं नश्यति। गुरुपत्नी, राजपत्नी, सौतपितृमाता, स्वमाता, सगोत्रभ्रातुः भार्या, मातुलपत्नि, पितुः भार्या, शिष्यायाः स्वपत्नी, भगिन्याः पुत्रस्य प्रिया—एतेषु यः कश्चन संसर्गं करोति, सः अधमः। सः सर्वकर्मासु अयोग्यः, लोकात् बहिष्कृतः, वेदेषु अतीव निन्दितः। यः सन्ध्योपासने अशुचिः, वा सन्ध्योपासनं न करोति, सः दोषी। वैष्णवः, शैवः, शाक्तः, सौर्यः, गाणपत्यः—एतेषां मध्ये यः जलप्रवाहं चतुर्भिः मुष्टिभिः सीमाम् स्थापयित्वा, नानातिर्थेषु—नारायणक्षेत्रे, कुरुक्षेत्रे, हरिसदने, पुष्करे, भास्करक्षेत्रे, प्रभासे, रासमण्डले, सरस्वत्याः तीरे, वृन्दावनवनान्तरे—यत्र कुत्रापि लोभेन दानं गृह्णाति, सः दोषं प्राप्नोति। शूद्रातिरिक्तः यजमानः, ग्रामयाजकः, शूद्राणां पाचकः—एते सर्वे 'पाककृत्' इति कीर्तिताः। पतितायाः पतिं पूर्वे निर्दिष्टम्; अन्ये पातकाः अपि वक्ष्यामि। पुण्यकर्माणि स्वर्गबीजम्, पापकर्माणि नरकप्राप्तये हेतुः। यः कामुकाया अन्नं खादति, वा पतिव्रता वेश्यास्याः अन्नं खादति, तदा शतवर्षं कालसूत्रे स्थित्वा, शूद्रत्वं प्राप्नोति। एवं धर्मराजः सावित्रीं धर्मस्य गूढार्थं, पापपुण्ययोः भेदं, गुरुपूजायाः महत्त्वं च, यथाक्रमं शास्त्रसम्मतया प्रकटयामास।