कर्म बीजस्वरूपं सततं स्वफलप्रदं भवति। तदेव कारणं, कर्मणः द्वारा सत्त्वोत्पत्तिः सदा जायते। देहधारी जीव आत्मनः प्रतिबिम्बरूपः, स एव जीवः। पृथिवी, वायु, आकाश, आपः, तथा अग्निः—एते पंचमहाभूतानि। देहधारी आत्मा सदा कर्ता, भोक्ता, आत्मा च, आनन्ददाता च भवति। ज्ञानं विविधरूपं, सत्त्वासत्त्वविभागस्य बीजं भवति। इन्द्रियेषु, प्रधानं इन्द्रियसमूहं देवेश्वरसमूहः इति मन्यते। यद् अव्यक्तं, अदृश्यं, विविधज्ञानरूपं, तद् मनः इति प्रसिद्धम्। अङ्गेषु अङ्गरूपः, सर्वकर्मणां प्रेरकः। सूर्यः, वायु, पृथिवी, वाक्, अन्ये च—एते देवतारूपेण ज्ञाताः। परमात्मा, परं ब्रह्म, निर्गुणः, प्रकृतिपरः। एवं त्वया पृष्टं सर्वं मया परम्परानुसारं व्याख्यातम्। ततः सावित्री उवाच—यद् अहं त्वां पृच्छामि, तद् सर्वं त्वं उत्तरं दातुं योग्यः। हे यम, आत्मा कस्य योनिं गच्छति, कस्य कर्मणः, वा कस्य कारणस्य द्वारा? कस्य कर्मणः द्वारा मोक्षः, कस्य कर्मणः द्वारा हरिभक्तिः? कस्य कर्मणः द्वारा दीर्घायुः, कस्य कर्मणः द्वारा अल्पायुः? कस्य कर्मणः द्वारा विकलाङ्गता, कस्य कर्मणः द्वारा अन्धता, कर्णहीनता? कस्य कर्मणः द्वारा मूढता, अतिलोभः, नरहत्या? कस्य कर्मणः द्वारा ब्राह्मणत्वं, कस्य द्वारा तपस्वित्वं? हे ब्राह्मण, कस्य द्वारा गोलोकः सर्वोच्चः, सर्वदुःखवर्जितः? कः कस्य नरकं गच्छति, कियत्कालं तत्र वसति? यद् अहं पृष्टवती, तत् सर्वं त्वं व्याख्यातुम् अर्हसि। ततः नारायणः उवाच—सावित्रीवचनं श्रुत्वा यमः विस्मितः अभवत्; सस्मितं स जीवात्मनां कर्मफलविषये वक्तुं आरभत। यमः उवाच—पूर्वैः विद्वद्भिः, योगिभिः, तत्त्वज्ञैः ज्ञानं प्राप्तम्। सावित्रीदत्तेन वरस्य प्रभावेन, त्वं सावित्र्याः अंशः। यथा श्रीः श्रीपतेः उरःस्थिता, भवानी भवस्य वक्षःस्थिता, धर्मः स्ववक्षःस्थः, शतरूपा मनुना सह, अदिति कश्यपेन सह, अहल्या गौतमेन सह, रति कामेन सह, स्वाहा अग्निना सह, वरुणानी वरुणेन सह, दक्षिणा यज्ञेन सह—एवं त्वं, हे सौभाग्यशालिनी सत्यवती, धन्याः भव। हे महालक्ष्मि, यद् इच्छसि, तत् वरणीयं; सर्वं दास्यामि। सावित्री उवाच—हे महाभाग, यः वरः मया अभिलषितः, स पूर्णः भवतु। मम पितुः शतपुत्रप्राप्तिः, मम श्वसुरस्य दृष्टिप्राप्तिः च। अन्ते सत्यवता सह, हरिधामं गच्छेयम्। जीवात्मनां कर्मफलविषये श्रोतुम् उत्सुकास्मि। यमः उवाच—जीवात्मनां कर्मफलविषये ते कथयामि, शृणु। भारतदेशे शुभाशुभकर्मणः द्वारा जन्मोत्पत्तिः भवति। देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, राक्षसाः, अन्ये च—विशेषपुण्ययुक्ताः सर्वेषु जन्मेषु स्वकर्मफलानुभवम् प्राप्नुवन्ति। पूर्वकृतं शुभाशुभं कर्म, तस्य उच्चफलानुभवः वा दुःखानुभवः ते भजन्ति।