ततः दूतः निर्गतः सन्, वीरः शङ्खचूडः युद्धसमाचारं श्रुत्वा तस्य कण्ठः, ओष्ठः, तालु च शुष्कत्वं प्राप्तम्। तदानीं तुलसी भगवतः समीपं गत्वा प्रार्थयति—“जीवनाधिपते, एकक्षणं मम जीवनं रक्ष।” सा पुनः शङ्खचूडं प्रति वदति—“प्रत्येक जन्मे यद् इच्छितं सुखं मनसि तद् भुङ्क्ष्व। मम जीवनं डोलायमानं, चित्तं च सततं दग्धम्।” तुलसीवचनं श्रुत्वा, राजा भोजनं कृत्वा, पानं च पीत्वा, शङ्खचूडः उवाच—“शुभं, हर्षः, सुखं, दुःखं, भयम्, विषादः, अशुभं च—एतानि सर्वे कालात् उत्पद्यन्ते। वृक्षाः अपि कालानुसारं शाखाः वर्धयन्ति। तेषां फलं अपि कालक्रमेण पक्वं भवति। प्राणीः कालात् उत्पद्यन्ते, कालात् एव विनश्यन्ति। सृष्टिकर्ता यथाकालं सृजति, रक्षकः अपि कालात् रक्षति। प्रकृतातीतः भगवाञ् ब्रह्मा-विष्णु-शिवादीनां मूलम्; सः सदा सृष्टिकर्ता, रक्षकः, संहारकः च पूर्णतया कार्यं करोति। यथाकालं स एव भगवान् स्वेच्छया प्रकृतिं निर्माति। ब्रह्मादि तृणपर्यन्तं सर्वं कृत्रिममेव। तस्मात् तत्त्वं परमं ब्रह्म, राधापतिं, गुणत्रयातीतं पूजय। सः जलं जलात् सृजति, जलं जलैः धारयति। यस्य आज्ञया वातः शीघ्रं सततं वायति। प्रत्येक क्षणं गच्छति, इन्द्रः वर्षं करति, मृत्युः प्राणिनां मध्ये विचरति। मृत्योर् मूलं कालः, कालस्य मूलं यमाधिपः परमेश्वरः। तस्मात् कृष्णं, संहारसंहारकं, शरणं व्रज। अहं कः, त्वं कः, एवं च भाग्यं यया वयं पूर्वं संयुक्ताः? अज्ञः दुःखशोकभीतः, विपत्तौ भयात्, न बुद्धिमान्। निश्चितं त्वं नारायणं, सर्वेशं, प्रियं प्राप्तासि। तपसा, ब्रह्मणः वरप्राप्त्या त्वं मया लब्धा। वृन्दावने गोलोकस्थं गोविन्दं त्वं प्राप्तासि। तत्र त्वं मां पश्यसि, अहं त्वां सततं पश्यामि। पुनः तत्र आगमिष्यामि; किमर्थं शोकः? शृणु प्रिये, त्वं देहं त्यक्त्वा दिव्यं रूपं धारयित्वा, तदा हरिं प्राप्तासि; मा शुचः, प्रियाम्। ततः सा रम्या पुष्पचन्दनलेपिता शय्यायां सुप्तवती। रत्नदीपैः शोभिता, रत्ननारीं लब्ध्वा सा शोभनाङ्गना। तां प्रियाम्, यः शोकाकुलां, कृशकट्यां, उपवासिनीं, दुःखसागरनिमग्नां, अश्रूणि विसृजन्तीं, शङ्खचूडः स्ववक्षसि स्थापयामास। सः तां पुनः दिव्यज्ञानं प्रदाय, स्वयम् अपि जागृतः, जागारयामास। सः तस्यै परमं दुःखनाशकं वस्तु ददौ। सर्वं क्षणिकं ज्ञात्वा, सः प्रमुदितः क्रीडाम् अकरोत्। तयोः सर्वाङ्गे रोमाञ्चः, एकान्ते उभौ मूर्च्छितौ, हे मुने। एवं तौ एकदेहवत् अभूताम्, इव अर्धनारीश्वरः। राजा तां स्वजीवात् अपि प्रियतरां, प्राणाधिपां मन्यते। सुषोभितौ, सुखसङ्गमात् अचलौ, उभौ अतीव रम्यौ, तौ हसित्वा किञ्चित् कालं दिव्यं मधुरं वाक्यं वदतः। तौ परस्परं ताम्बूलं भुञ्जते, परस्परं ददाते। तौ परस्परं महान् स्नेहेन श्वेतचामरैः सेवां कुर्वन्ति।