धर्मः, शनैश्चरः, ईशानः, बलवान् कामदेवश्च तत्र समुपस्थिताः। सा देवी रक्ताम्बरधारिणी, रक्तमाल्यगौरवेण च भूषिता, रक्तचन्दनलेपना च बभूव। स्वभक्तायाः अभयं ददाति सा, शत्रवे तु भयं प्रयच्छति। तस्याः हस्ते महद् योजनेन तुल्यं मस्तकं गोलाकारमस्ति, गम्भीरं च। शंखं चक्रं गदां पद्मं शरांश्च भीषणं धनुश्च धारयन्ती सा दृश्यते। वैष्णवास्त्रं वारुणास्त्रं आग्नेयास्त्रं नागपाशं च तस्याः हस्तयोः आसीत्। पार्जन्यं पाशुपतं जृम्भणं पार्वतास्त्रं च, तथा नानाविधानि दिव्यानि शस्त्राणि, शतं परमास्त्राणि अपि तया धार्यन्ते। सा देवी तत्र आगत्य, त्रिंशत्कोटि योगिनीसहितं तस्थौ। भूतगणाः, प्रेताः, पिशाचाः, कूष्माण्डाः, ब्रह्मराक्षसाश्च तत्र उपस्थिताः। तैः सह स्कन्दः चन्द्रशेखराय प्रणनाम। ततः दूतः निर्गतः, वीरः शंखचूडः युद्धसमाचारं श्रुत्वा, तस्य कण्ठः ओष्ठः तालु च शुष्कमभवत्। तदा तुलसी देवी जगाद— "प्राणनाथ! क्षणमेकं प्राणान् रक्ष।" सा पुनः उक्तवती— "प्रत्येकजन्मनि यत्काम्यते मनसा, तद् सुखं त्वया भोक्तव्यमस्तु। मम प्राणा विकम्पन्ते, चित्तं च निरन्तरं दग्धमिव भवति।" तस्याः वचनं श्रुत्वा, राजा शंखचूडः भुक्त्वा पीत्वा च, प्राह— "मङ्गलं, हर्षः, सुखं, दुःखं, भयम्, शोकः, अमङ्गलं च— सर्वं कालेनैव जायते। यथा वृक्षाः अपि समये शाखाः वर्धयन्ति, तथा एव। तेषां फलं अपि केवलं काले एव पच्यते, विपच्यते च। भूतानि अपि काले एव उत्पद्यन्ते, काले एव लीयन्ते। सृष्टिकर्ता अपि निश्चिते काले सृजति, रक्षकः अपि तत्रैव पालयति।" "यो भगवान् प्रकृत्यतीतः, स एव ब्रह्मविष्णुशिवादीनां मूलकारणं; सृष्टिकर्ता, पालयिता, संहर्ता च सदा पूर्णरूपेण व्यवहरति। यदा समयः सम्पद्यते, तदा स एव भगवान् स्वेच्छया प्रकृतिं निर्माति। ब्रह्मादिपर्णपर्यन्तं सर्वं कृत्रिममेव। तस्मात् तत्त्वतः परं ब्रह्म, राधापतिं, गुणातीतं, सेवस्व।" "स एव जलात् जलं सृजति, जलं च जलेन पालयति। यस्य आज्ञया वायुः शीघ्रं सततम् वाति। यदा यदा क्षणः याति, इन्द्रः वर्षं कुर्यात्, मृत्युः च भूतानाम् अन्तिके विचरति। मृत्युः मूलं कालः, कालस्य मूलं च परमः यमपतिः। अतः कृष्णे शरणं गच्छ, यः संहारकर्तुः अपि संहर्ता अस्ति।" "कोऽहं, कोऽसि त्वम्, कः अयं भाग्ययोगः येन वयम् प्राचीनकाले संयोजिताः? अज्ञः दुःखशोकभीतः न पण्डितः। त्वं नूनं नारायणं सर्वेश्वरं प्रियं प्राप्स्यसि। तपसा च ब्रह्मणः वरप्रसादेन च त्वं मया लब्धा। वृन्दावने तु गोलोके गोविन्दं प्राप्स्यसि। तत्र मां पश्यसि, अहं च त्वां निरन्तरं पश्यामि। अहम् अपि तत्र पुनरागमिष्यामि; किमर्थं शोकः, प्रिये, शृणु। त्वं देहमुत्सृज्य दिव्यरूपं प्राप्य, तदा हरीं प्राप्स्यसि; मा शुचः, प्रिये।" एवं तया शान्त्या प्राप्तया, सा सुमनोहरशय्यायां पुष्पचन्दनलेपनया शोभिता, सुष्वाप। रत्नदीपैः सुसज्जिता, स्त्रीरत्नमवाप्य, सा रमणीया स्त्री बभूव।