सा तु रमणसमये पुत्रे परमं स्नेहं दर्शयति, अन्यथा तु न। वृद्धं रमणक्षमं न भवति, तं शत्रुवद् एव मन्यते। स्वकर्मभिः तं कृमिवत् गोमये कृमिर्वद् उपभुङ्क्ते। सा नित्यं मायया युक्ता, सर्वदोषाश्रया च। सा नित्यं तपस्याः पन्थानं विघ्नयति, मोक्षद्वारस्य तालेव सदा तिष्ठति। सा हरिभक्तेः नित्यं विघ्नकर्त्री, सर्वमोहस्य पिटिकेव वर्तते। सा मायारूपिणी, मिथ्यावादिनी च। सा विविधानां मलमूत्रप्युषसां पात्रं, नित्यं मलसम्भिन्ना। मायारूपं च मायाविनश्च प्राचीनकाले सृष्टिकर्त्रा निर्मिताः। एवं उक्त्वा तुलसी नारदश्च मौनं जग्मतुः। ततः शंखचूडः उवाच—शृणु सत्यम्, असत्यम्, मम च वचनम्। सृष्टिकर्त्रा स्त्रियाः द्विविधं रूपं निर्मितम्, यत् सर्वान् आकर्षयति। लक्ष्मीः, सरस्वती, दुर्गा, सावित्री, राधिकाऽपि च—एषां अंशरूपं स्त्रियाः सत्यरूपं मन्यते। शतरूपा, देवहूति, स्वधा, स्वाहा, दक्षिणा; कुबेरपत्नी, वायोः पत्नी, अदिति, दिति; अहल्या, अरुन्धती, मेना, तारा, मन्दोदरी, परा; पुष्टि, तुष्टि, स्मृति, मेधा, कालिका, वसुधरा; स्वस्ति, श्रद्धा, कान्ति, तुष्टि, शान्ति, परा; श्रीः, आचारः, कीर्तिः, क्रिया, शोभा, तेजश्च—यत् कर्मणां सारं, यच्च देवीनां प्रमुखं, तद् रूपं शुद्धिसंयुक्तं स्वभावतः शुद्धं। तद् एव सत्यम्, इति विद्वांसः कथयन्ति। देशाभावात्, कालाभावात्, मध्याभावाच्च—बहुवादात्, रिपुराजभीतेः च—एतद् विद्वांसः मध्यरूपं कथयन्ति। सुजातः पण्डितः परस्त्रियं न पृच्छति। अधुना ब्रह्मणः आज्ञया अहं तव समीपं प्राप्तः। अहं शंखचूडः, देवद्वेषी च। अष्टसु गोपगणे, गोपालगोपिकासु च अहं सदा वर्ते। मम पूर्वजन्मस्मरणं अस्ति, कृष्णमन्त्रबलात् एतत् जानामि। त्वं अपि राधिकाक्रोधात् भारतभूमौ जातासि। एवं उक्त्वा सः पुरुषः मौनं जगाम, महर्षे। ततः तुलसी उवाच—प्रियाया सदा कामात् एवं प्रियकामिनं वाञ्छति। अधुना तव युक्त्या अहं खलु पराजिता। यो स्त्रिया जितः, तं पितरः, देवा, बान्धवाश्च निन्दन्ति। ब्राह्मणः दशाहेन शुद्धिं गच्छति, जन्मनि मृतौ वा। शूद्रः मासेन, वेदेषु च साङ्कर्यजातः माता सदृशः। तस्य पितरः तेन पिण्डं न इच्छन्ति। तस्य ज्ञानं, तपः, जपः, यज्ञः, पूजाऽपि किम्?