सा तु रमणी सुरमणिविरचितनूपुरयुगलमण्डिता, तेषां मञ्जीराणां रञ्जितनिनादेन स्वसौन्दर्यं संलक्षयन्ती, सुगन्धिपुष्पमालया जुञ्जरितकुन्तला जातासीत्। तस्याः शोभा सुमनोहरकुण्डलाभ्यां विभूषितया भूषणैरपि वर्धिता। सा रमणी किर्तिसंपन्नैः कङ्कणैः, भुजबन्धैः, शङ्खरमणीयैश्च भूषिताङ्गी बभूव। सा चारु, सुललिता, सद्वृत्ता, सुशोभनदन्ता, निर्मला च दृष्ट्वा, तदा शङ्खचूडः तां समुपेत्य उवाच— "काऽसि त्वं शुभे, सर्वमङ्गलप्रदा, सुरमणिनूपुरध्वनिना रमयन्ती, दिव्यसुखनदीप्रिया, हारमणिविभूषितवपुः? किमर्थं त्वमिह स्थितासि?" एवं श्रुत्वा, सा कामिनी सुशोभनलोचना प्रत्युवाच— "अहं तपस्विनी, अत्र वसामि; त्वं कः? यथेष्टं गच्छ। अहं स्त्री, कुलजा, एकाकिनी, विविक्तदेशस्था, सद्वृत्ता।" सा पुनः स्वधर्मं निरूपयन्ती प्रोवाच— "योऽल्पकुलोत्पन्नः, कामात्मा, धर्मशास्त्रार्थविवेकरहितः, स तु नारीं प्रारभ्यादौ मधुरां मन्यते, अन्ते तु स तया नाशं नयते। हृदये सा क्षुरस्य धारावत्, वाचा तु सदा मधुरा। स्वार्थसिद्धये पतिसंनता, अन्यथा तु सदा दुराग्रहिणी। पुराणेषु तु स्त्रीणां वृत्तं अनिश्चितम् उक्तम्। ये नित्यं नूतनं चिन्वन्ति, तेषां कः शत्रुर्नु मित्रं वा?" "सा बहिरात्मनिष्ठां दर्शयति, अन्तः कामसंयुक्ता। बहिः कपटवेषधारिणी, अन्तर्यामिनी तु कामार्ता। गर्विता, सम्भोगविघातेन क्रुद्धा, कलिहेतुः। मनसि सुसंस्कृतान्नं शीतलजलं च कामयते। पुत्रे परमं स्नेहं दर्शयति, तु तदा केवलं यदा रतिसंयुक्ता भवति। वृद्धं सम्भोगक्षमं पतिं शत्रुवद् मन्यते। स्वकर्मणा तं ग्रसति, यथा कृमिः गोमयं। सा सदा रूपेण कपटिनी, सर्वदोषनिलया।" "सदा तपोमार्गे विघ्नकारिणी, मोक्षद्वारस्य ताला। हरौ भक्तिं निरोधयन्ती, मायाजालस्य कुपी। मायास्वरूपा, मिथ्यावादिनी, विविधमलमूत्रपयःपूरणा, सदा मलिनाङ्गी। माया रूपं च मायिनश्च प्राचीनकाले सृष्टिकर्त्रा सृष्टाः।" एवं वदित्वा, तुलसी च नारदश्च मौनं जग्मतुः। ततश्च शङ्खचूडः उवाच— "शृणु सत्यं, मिथ्यां, मम वचनं च। सृष्टिकर्त्रा स्त्रीद्वयं रूपं निर्मितं, यत् सर्वान् आकरोति। लक्ष्मीः, सरस्वती, दुर्गा, सावित्री, राधिकादयः— एषां भाग एव स्त्रीणां सत्यरूपं मन्यते। शतरूपा, देवहूति, स्वधा, स्वाहा, दक्षिणा; कुबेरपत्नी, वायोः पत्नी, अदिति, दिति; अहल्या, अरुन्धती, मेना, तारा, मन्दोदरी, परा; पुष्टि, तुष्टि, स्मृति, मेधा, कालिका, वसुन्धरा; स्वस्ति, श्रद्धा, कान्ति, तुष्टि, शान्ति, परा; श्रीः, आचारः, कीर्तिः, क्रिया, शोभा, प्रभा— एतासां भाग एव स्त्रीणां सत्यरूपं मन्यते।" एवं तयोः संवादः समाप्य, तत्र स्थिताः सन्तः तं विषयं सम्यक् विचिन्तयामासुः।