पुनः सा वसन्तकस्य आगमनं गमनं च अपश्यत्। तदा स्वचेतनां पुनः प्राप्तवती, सा बारं बारं विलपितुम् आरभत। शङ्खचूडः, महान् योगी, जैगिशव्येषु रम्यः, सदा सर्वमङ्गलानां मध्ये मङ्गलतमं रक्षास्तोत्रं जपति स्म। ब्रह्मणः आज्ञया सः अपि बदर्यां आगच्छत्। सः यौवनसंपन्नः, कामदेववत् दीप्तिमान् आसीत्। सः श्वेतचम्पकवर्णः, रत्नाभरणैः भूषितः, दिव्यरत्ननिर्मिते विमानस्थः मनोहरः आसीत्। पारिजातमाल्यैः विभूषितः, सुन्दरं हास्यं कुर्वन् आसीत्। तं समीपस्थं दृष्ट्वा सा वस्त्रेण मुखं आवृत्य स्थितवती। नवसम्बन्धेन लज्जिता, अधोमुखी, संकोचिता अभवत्। तस्य मुखकमलं नेत्रैः पुनः पुनः पिबन्ती आसीत्। सा पुष्पचन्दनशय्यायां शयनमाना, सुवस्त्रधारिणी आसीत्। तस्या ऊरू पूर्णौ दृढौ, स्तनौ उन्नतौ स्थूलौ च आस्ताम्। तस्याः अधरौ बिम्बफलसदृशौ, नासिका सुन्दरः, सा अतिसुन्दरी आसीत्। स्वदीप्त्या परिवृता, रम्या, दर्शनीयाऽपि आसीत्। केशरेखायाः अधः सदा रक्तसिन्दूरलिप्तिः दीप्तिमती आसीत्। तस्या हस्तपद्माः रक्ताः, अर्धचन्द्रनखैः शोभिताः। तस्या वर्णः पिङ्गलः, कोमललाक्षारक्तमिव दीप्तिमान् आसीत्। तस्या नखाः शशिकुलवत् काशन्तः, शरदिन्दुम् अपि अतिशयन्ति स्म। रत्नयुक्तमणिवलयाङ्गुलीयकनूपुरैः भूषिता, नूपुरध्वनिः तस्याः सौन्दर्यं वर्णयति स्म। तस्या केशपाशः मल्लिका-मालया अलङ्कृतः आसीत्। तस्या सौन्दर्यं कुण्डलयुग्मेन, रत्नाभरणैः च वर्धितम् आसीत्। रत्नमयैः कङ्कणैः, बाजुबन्धैः, शङ्खाभरणैः सा शोभिता आसीत्। ताम्—सौम्यां, सुन्दरीं, गुणवन्तीं, सुशोभितदन्तीं, शुद्धां—दृष्ट्वा शङ्खचूडः उवाच—"काऽसि त्वं, शुभे, सर्वदायिनी, सुन्दरी? स्वर्गसुखेषु, नदिषु च रममाणा, हारैः विभूषिता, त्वं काऽसि?" इत्युक्त्वा। तस्य वाक्यं श्रुत्वा, कामिनी, सुन्दरनेत्रा, तूलसी उवाच—"अहं तपस्विनी, अत्र स्थितास्मि; त्वं कः? यथा इच्छसि तथा गच्छ।" सा पुनः उवाच—"स्त्री, कुलोत्पन्ना, एकाकिनी, गुह्यस्थले, गुणवती। सः कामी, नीचकुले जातः, धर्मशास्त्रार्थज्ञानहीनः। सा प्रारम्भे मधुरा, अन्ते पुरुषस्य विनाशकारिणी। हृदये तीक्ष्णधारवत्, वाचायां सदा मधुरा। स्वार्थाय सदा स्वामिने वशीभूता, अन्यथा सदा दुर्निवार्या। पुराणेषु तेषां आचारः अनिश्चितः वर्णितः। नूतनम् अन्वेषयन्तः, तेषां शत्रु-मित्रयोः कोऽस्ति? बहिः स्वात्मनिष्ठा इति यत्नेन दर्शयन्ति। बहिः कपटेन आवृत्य, अन्तः मैथुनकामना। अभिमानी, मैथुनवियोगे कोपिनी, कलहस्य मूलम्। मनसा सुसंस्कृतं भोजनं, शीतं जलं च इच्छति।" एवं तत्र तूलसी-शङ्खचूडयोः संवादः अभवत्, तयोः सौन्दर्यं, भावः, गुणा च दिव्यरूपेण प्रकाशिताः।