रघुवंशश्रेष्ठः रामः पितुः आज्ञां पालनाय सत्यव्रतः अभवत्। सः सीतया लक्ष्मणेन च सह सागरतटे निवसन् आसीत्। तत्र रामस्य दुःखमवलोक्य लक्ष्मणः अपि शोकाकुलः अभवत्। तस्मिन्नेव समये अग्निर्देवः उवाच— "राम! अद्य सीताहरणस्य कालः प्राप्तः। विधेः बलं दुःसहं, भाग्यस्य च परं बलं नास्ति। परीक्षणकाले अहं पुनः सीतां तुभ्यं दास्यामि।" एतत् श्रुत्वा रामः लक्ष्मणाय तद्वचनं न प्रकाशयामास। तदा अग्निवैष्णवेन शक्त्या सीता मायासीतारूपेण परिवर्तिता अभवत्। अथ अग्निः सीतां गृहीत्वा ताम् उद्घोषणं कर्तुं निषेधयामास। तस्मिन्काले रामः काञ्चनमृगं ददर्श। सः लक्ष्मणं वनमध्यगं जनकात्मजान् रक्षार्थं स्थापयित्वा तं मृगं अनुययौ। तदा मृगमायया "लक्ष्मण!" इति शब्दः कृतः। अत्रैव, वैकुण्ठद्वारस्य महतीषु द्वारपालानां मध्ये एकः, सनकादिमुनिशापात् राक्षसीरूपं प्राप्तवान्। सा तदा "लक्ष्मण!" इति दुःखितस्वरं श्रुतवती। लक्ष्मणस्य तत्रत्यागे, रावणः, यं निग्रहीतुं न शक्यते, रामसमीपं आगतः। रामः वनमध्यः लक्ष्मणं दृष्ट्वा विषण्णः अभवत्। दीर्घकालं मूर्च्छितः सः पुनः पुनः शोकार्तः विललाप। कालान्तरात् सः तटस्थगृध्रात् तां वार्तां श्रुत्वा लब्धवान्। ततः लङ्कां गत्वा रघुकुलश्रेष्ठः रामः शरैः तं रावणं हत्वा शीघ्रं अग्निपरीक्षां कारयामास। तत्र छायारूपा सीता विनयपूर्वकं अग्निं च रामं च संबोधितवती। अग्निर्वदति— "अत्रैव तपः कृत्वा स्वर्गलाभं प्राप्स्यसि।" तदाकर्ण्य सा पुष्करे तपः उपागमत्। कालान्तरात् तपसा वह्निकुण्डात् सा उत्थिता। कृतयुगे सा वेदवती नाम्ना कुशध्वजस्य सुताऽभूत्। द्वापरयुगे तस्याः छायारूपा द्रुपदात्मजा द्रौपदी देवी अभवत्। नारदः उवाच— "एवं, महाभाग! सर्वसंशयं तव चित्तात् अपनीयताम्।" नारायणः अवदत्— "सा छायारक्षिता, रूपयौवनसमन्विता, महतीं पीडां प्राप्नोत्।" रामाज्ञया अग्न्याज्ञया च सा तपः कृत्वा शङ्करं वरं याचिता। सा प्रार्थयामास— "भर्तारं देहि, भर्तारं देहि, भर्तारं देहि, त्रिनेत्र!" तस्याः वचनं श्रुत्वा शङ्करः रसाधिपः स्मयमानः अभवत्। ततो हि सा पञ्चानां पाण्डवानां प्रियाभार्या अभवत्। ततः रामः लङ्कायाम् रमणीयां सीतां प्राप्य, भरते एकादशसहस्रवर्षाणि राज्यं कृतवान्। वेदवती लक्ष्म्याः अंशरूपेण कमलायाम् प्रविष्टा। चत्वारः वेदाः सदा साक्षात् वर्तन्ते। कुशध्वजकन्यायाः कथा संक्षेपेण एव एवमुक्ता। नारायणः पुनरुवाच— "सा राजा सह कामवशात् गन्धमादनगिरौ क्रीडयन्ती, पुष्पचन्दनविलेपनैः शोभितं शयनं कृतवती।