हे मुनिवर, शृणु भूमिविषये विविधानि धर्माधर्मलक्षणानि कर्माणि यानि शास्त्रे निर्दिष्टानि। यो मूढः परित्यक्तेऽपि परस्य कूपे कूपं निर्माति, तस्य पापं घोरं भवति। यश्च परस्य तडागे कर्दमं निष्कास्य बहिः क्षिपति, स च पापभाग् भवति। यः पितरं वा पितृणां रक्षकम् अपिण्डयित्वा तिलोदकादिकं न ददाति, स धर्मात् पतति। यश्च भूतले दीपं स्थापयति, स सप्तजन्मानि अन्धत्वेन बाध्यते। मौक्तिकं वैडूर्यं हीरकं सुवर्णं रत्नानि च—यः शिलारूपे शिवलिङ्गं वा पूजितां शिलाम् अपि भूमौ स्थापयति, स महापातकी स्यात्। स्तोत्रं मन्त्रं शिलाजलं पुष्पं तुलसीपत्रं, जपमालां पुष्पमालां कर्पूरं पितांबरं, चन्दनं रुद्राक्षं कुशमूलं च—यः एतानि भूमौ स्थापयति, स ब्रह्महत्यासमं पापं आप्नोति। यश्च पुस्तकं यज्ञोपवीतं वा भूमौ स्थापयति, स निःसंशयं ब्रह्महत्यापातकं प्राप्नोति। यः यज्ञकर्मणः पश्चात् भूमौ क्षीराभिषेकं न करोति, यश्च भूकम्पे वा ग्रहे भूमिं खनति, तौ अपि पातकं प्राप्नुतः। या हरिणः ऊरुभ्यः जाता सा उर्वी इति कथ्यते। या हविर्यज्ञादिभिः क्षीणता, प्रलये च लीयते, सा कश्यपस्य कन्या स्थैर्यरूपा स्थिता। सा पृथोः कन्येति पृथ्वीति च, महतीति महीति चाख्याता, हे मुनिश्रेष्ठ। एवं भूमेः माहात्म्यं श्रुत्वा, नारदः पुनः पृष्टवान्—"भगवन्, गङ्गायाः चरितं विस्तरेण कथयस्व।" त्रिदेवतामयी या गङ्गा, सा भारतस्य नाथपादात् भारतं जगाम। कथं सा, कुत्र, केन, कदा च प्रार्थिता प्रेषिता चासीत्, तद्वद। सूर्यवंशोद्भवः सगरो नाम नृपश्रेष्ठः, सत्यरूपः सत्यसङ्कल्पः सत्यवक्ता सत्यचिन्तकश्चासीत्। तस्यैकपत्नी, तस्याः एकः सुन्दरः पुत्रः। अपरपत्नी पुत्रकाम्या शङ्करं सम्यक् उपास्ते स्म। शतसंवत्सरात् अनन्तरं सा मांसपिण्डं प्रसूतवती। तदा शम्भुः ब्राह्मणरूपेण तस्याः समीपमगात्। तस्याः सर्वे अपि पुत्राः अभवन्, ते च महाबलपराक्रमसम्पन्नाः। किन्तु कपिलमुनेः क्रुद्धदृष्ट्या ते भस्मसात्कृताः। तत्पश्चात् असमञ्जः गङ्गावतरणार्थं तपः अकरोत्। तस्य पुत्रः दिलीपः अपि गङ्गावतरणाय तपः अकरोत्। तस्य पुत्रः अंशुमान् अपि गङ्गाप्राप्त्यर्थं व्याहरत्। अंशुमतः पुत्रः भागीरथः महाभक्तः प्राज्ञश्चासीत्। स गङ्गायाः प्राप्त्यर्थं लक्षवर्षपर्यन्तं महत्तपः अकरोत्। तदा स युवा द्विभुजं वेणुवादिनं गोपालवेषधरं ददर्श। स एव परब्रह्म पूर्णः स्वेच्छया सृष्टः, गुणातीतः साक्षिरूपः, प्रकृतेः परः, अनासक्तः। वह्निना शुद्धीकृतः शुकदेहे निवेशितः, रत्नाभरणभूषितः। तस्य लीलया वांछितं वरं प्राप्तवान्, कुलरक्षकः अभवत्। भागीरथः तं प्रणम्य, कृताञ्जलिः स्तुतिं कृत्वा, पुलकिततनुः, गङ्गां प्रार्थयामास।