श्रीविष्णुः शतमन्वन्तरपर्यन्तं तपः कृत्वा रक्षकः अभवत्। शेषोऽपि, हे नारद, एकमन्वन्तरमेकचित्तेन भक्त्या तपः अकरोत्। वायुः अपि दिव्यशतयुगपर्यन्तं भक्त्या तपः कृत्वा शुद्धताम् अवाप। एवं भगवतः कृष्णस्य तपसा सर्वे देवाः पूजिताः। एवं सर्वं तुभ्यं उक्तं, पुराणागमसमेतं, हे मुनिश्रेष्ठ। ततः नारद उवाच—स्वाभाविके प्रलयकाले यत् पतनं तस्य वर्णनं कृतम्। तस्मिन्स्वाभाविके प्रलये, पृथ्वी तत्र दृश्यते स्म न। सा पृथ्वी अदृश्यता—तदा सा कुत्र स्थितवती? कथं सा धन्या, पूजिता, सर्वसंस्थिता, विजया च जाता? श्रीनारायण उवाच—सर्वेषु प्रलयेषु प्रादुर्भावः च तिरोभावः च भवतः। पृथ्व्याः उत्पत्तिं सर्वथा शुभाशुभां शृणु। केचन वदन्ति—सा मधुकैटभयोः मज्जायाः उत्पन्ना। तौ च, प्राचीनकाले, रणशौर्येण तुष्टौ, विष्णुं सम्बोधितवन्तौ। तयोः जीवितकाले सा पृथ्वी प्रकाशरूपेण प्रादुर्भूता इति श्रूयते। सा मेदिनीति प्रसिद्धा, तयोः मतं शृणु। अहं तस्याः सर्वसम्मतं सारभूतं उत्पत्तिं कथयामि। महाविष्णोः विराट्स्वरूपात्, यः जलमध्ये चिरकालं शयानः आसीत्, सः सर्वरोमकूपेषु प्रविष्टवान्। तेषु कूपेषु सा पृथ्वी गह्वरमध्ये स्थिरतया स्थितवती। सृष्टिकाले सा जलात् प्रकट्य प्रादुर्भूता। प्रतिविश्वे सा पर्वतवनसंयुता पृथ्वी अस्ति। हिमालयेन मेरुणा च, ग्रहचन्द्रसूर्यैः च संयुक्ता। सा पुण्यतीर्थयुक्ता, भारतभूमिसंयुता च। तस्या अधस्तात् सप्त पातालानि, तेषां उपरि ब्रह्मलोकः। एवं सर्वलोकाः पृथ्व्यां सृज्यन्ते। एते सर्वे लोकाः नश्वराः, कृत्रिमाः स्वाभाविकाश्च। महापुरुषाद्यसृष्टौ सर्वं कृष्णेनैव सृष्टम्। सा देवी या पृथ्वी, वराहीरूपेण देवैः पूजिता। सा शास्त्रेषु विष्णोः वाराहरूपपत्नी इति प्रसिद्धा। नारद उवाच—वाराह्या, या सर्वसंस्थिता, सः वाराहः तया सह संयुक्तः। तस्याः पूजनविधिः उत्कर्षणक्रमः च अपि वर्णितः। नारायण उवाच—हिरण्याक्षं हत्वा, सः वाराहः पृथ्वीं पातालात् उद्धृतवान्। सः तां जलपर्यन्ते, पद्मपत्रमिव सागरस्य, स्थापितवान्। तत्र तां देवीं दृष्ट्वा, कामेन पूर्णः हरिः, रमणीयं शयनं च सुषमां तनुं निर्मितवान्। सयोगसुखस्पर्शात् सा सुन्दरी मूर्छिताभवत्। विष्णोः अङ्गसङ्गात् सा दिनरात्रिविभागं न वेदितवती। सः स्वपूर्वरूपं तथैव वाराहरूपं स्वलीलया धारयामास। गन्धदीपैः नैवेद्यैः सिन्दूराभ्यञ्जनैः च पूजां अकरोत्। महावराह उवाच—ऋषिभिः, मनुभिः, देवैः, सिद्धैः, मानवैः चान्यैः अपि सा देवी पूज्यते।