शृणु, मुनिश्रेष्ठ, यथाक्रमं पावनं चरितं प्रवक्ष्यामि। यः कण्वरूपेणोक्तां कवचां पठति, सः महावाग्मी भवति, कवीनां श्रेष्ठो जयश्च त्रिषु लोकेषु लभ्यते। एषा कवचा त्वया श्रुता, हे मुनिवर, कण्वशाखया समाख्याता। अतीते काले नारायणेन प्रोक्तम्—महर्षिः याज्ञवल्क्यः सा देवीं स्तुत्या पूजयामास। सः ऋषिः, गुरोः शापात्, ज्ञानविहीनः अभवत्। तदा सः कोणार्के तपसा आदित्यं दृष्ट्वा उपससार। सविता वेदानां वेदाङ्गानां च प्रभुः तस्मै सर्वं शिष्याय प्रायच्छत्। एवं उक्त्वा, दुःखितानां प्रभुः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततः याज्ञवल्क्यः प्रणम्य उवाच—"गुरोः शापेन स्मृतिविहीनोऽस्मि, ज्ञानरहितः, क्लिष्टः च। हे विद्ये, मे स्मृतिं देहि, ज्ञानं च देहि। ग्रन्थरचनाशक्तिं च, योग्यं शिष्यं च दत्त्वा, यद् यद् दैवेन नष्टं तद् पुनः पुनः प्रतिपादय। त्वं ब्रह्मस्वरूपा, परा, नित्यदीप्तिरूपिणी। त्वद्विना सर्वं जगत् सदा मृतवत् जीवति। त्वद्विना जगत् मूकं उन्मत्तं च सदा, जडवत्। त्वं हिमचन्दनमल्लिकाचन्द्रपद्मकुमुदसदृशी। त्वं हि विसर्गबिन्द्वधिष्ठात्री शक्तिः। त्वद्भावाभावेऽपि सङ्ख्याज्ञः सङ्ख्यां कर्तुं न शक्नोति। या देवी व्याख्यानरूपा, व्याख्यानाधिष्ठात्री, या स्मृतिज्ञानबुद्धिशक्तिस्वरूपा। यत्र सनत्कुमारः कदाचित् ब्रह्माणं ज्ञानं प्रति पप्रच्छ। तत्र भगवाञ्छ्रीकृष्णः, आत्मा, परेश्वरः, आगतः। तस्याज्ञया ब्रह्मा तां स्तुत्वा पूजयामास। यदा पृथिवी अनन्तं एकविद्यां प्रार्थयामास, तदा कश्यपस्याज्ञया सापि भीता त्वां स्तुत्वा पूजयामास। व्यासः वाल्मीकिं पुराणसूत्रं प्रति पप्रच्छ। तदा तव प्रसादेन मुनिश्रेष्ठः तं ग्रन्थं निर्ममे। व्यासः कृष्णद्वापरयुगे जातः, पुराणसूत्रं श्रुत्वा तव वरं लब्ध्वा कवीनां श्रेष्ठो अभवत्। तदा स वेदविभागान् पुराणानि च रचयामास। क्षणमात्रं त्वां ध्यानं कृत्वा सः प्रभुः तस्यै ज्ञानं दत्तवान्। सहस्रसंवत्सरं दिव्यं पुष्करे त्वां ध्यानं कृत्वा, सः देवाधिपाय शब्दविद्यां तत्त्वार्थं च उपदिदेश। ये शिष्याः तेन उपदिष्टाः, ये च महर्षयः तां विद्यां अधीयानाः, त्वं तैः मनुभिः मनुपुत्रैः च सदा स्तूयसे पूज्यसे च। सहस्रशीर्षा, पञ्चवक्त्रः, चतुराननः च ते प्रभावात् मुग्धाः अभवन्। एवं उक्त्वा, याज्ञवल्क्यः कण्ठं नमयन् भक्त्या तिष्ठन्, सा देवी तेजोरूपिणी, दृष्ट्वा अपि अदृश्यन्ती, तस्मै वाक्यं अभाषत। यः संयम्यात्मानं, याज्ञवल्क्यकृतां वाण्याः स्तुतिं पठति, सः मूढोऽपि, मन्दधीः अपि, संवत्सरमेकं पठन्, परमं फलम् आप्नोति। नारायणः पुनः उवाच—गङ्गायाः शापात्, कलहात्, विवादात् च, सा भारतीया नदी पुण्यदा, धर्ममाता, तीर्थस्वरूपा। तपस्विषु सा तपोरूपिणी, तपश्च स्वरूपं धारयति।