दुर्गायाः विस्तीर्णानि महान्ति च कर्माणि तथा राधायाः अपि पुण्यकथाः श्रूयन्ते। आदौ श्रीकृष्णेन सरस्वत्याः पूजनविधिः प्रतिष्ठापितः। तदा भगवत्कान्तायाः मुखात् देवी सरस्वती प्रादुरभवत्। सर्वज्ञः श्रीकृष्णः तस्याः स्वरूपं जगन्मातृत्वं च विज्ञाय, ताम् उपगम्य उवाच—“युवा, सुन्दरी, सर्वगुणसम्पन्ना, मम तुल्या त्वम्। स्त्रीणां कामान् पूरयन्ती, तेषां इच्छितं दात्री च। यदि त्वम् अत्र स्थातुम् इच्छसि, तर्हि मम प्रियतमेषु प्रियं माम् अनुगृहाण। योऽन्यतः बलवत्तरः, स एव तं रक्षितुं समर्थः। अहं सर्वेशः सर्वगुरुश्च सन् अपि राधां नातिक्रमितुं शक्नोमि। सा जीवस्य अधिष्ठात्री देवी; कः जीवितं परित्यक्तुं समर्थः? भगवति, त्वं वैकुण्ठं याहि, तत्र ते कल्याणं भविष्यति। लोभ-मोह-काम-क्रोध-हिंसाभिः रहिता सा राधा; तया सह सुखेन वस, तव कालः आनन्देन गमिष्यति। सर्वेषु लोकेषु तव महत् पूजनं हर्षपूर्णं भविष्यति। मानवाः, मनवः, देवाः, महर्षयः, मोक्षकामिनश्च, मम हेतोः यथाविधि सर्वयुगेषु तद् पूजनं करिष्यन्ति। काण्वशाखाविहितेन विधिना, ध्यानस्तोत्रैः च, सुवर्णमणिं निर्माय, सुगन्धिसन्दलेन अभिषिञ्च्य, विद्वांसः पूजाकाले च पूजासमाप्तौ च मन्त्रान् पठिष्यन्ति। ततः ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः अपि तस्याः पूजनं कृतवन्तः। सर्वे देवाः, मनवः, राजानः, नराश्च तद्वत् पूजनं कृतवन्तः। अथ नारदः पप्रच्छ—“यद् पूजायां द्रव्यं प्रयुज्यते, यथा अन्नं, पुष्पं, चन्दनं च, तत् विस्तरेण वद, हे वेदविदां श्रेष्ठ, श्रोतुम् उत्सुकः अस्मि।” नारायणः उवाच—“सरस्वत्याः, जगन्मातुः, पूजनविधिः एषः। माघशुक्लपञ्चम्यां वा, अध्ययनारम्भदिने वा, स्नात्वा नित्यकर्म समाप्य, भक्त्या कलशं स्थापयेत्। गणेशं, सूर्यं, वह्निं, विष्णुं, शिवं, शिवां च, येन प्रकारेण वर्णयिष्यामि, तेषां बाह्यकलशे ध्यानं कुर्वीत। यानि यानि वेदेषु पूजानैवेद्याय निर्दिष्टानि द्रव्याणि, तानि सर्वाणि यथाक्रमं समर्पयेत्—नवनीतम्, दधि, क्षीरम्, लाजाः, तिलमिष्टानि, स्वस्तिकम्, शर्करा, अक्षताः शुक्लाः, घृतं, लवणयुक्ताहुतयः, विविधानि शाकानि, अपूपाः, स्वस्तिकः, पक्वाम्रफलम्, नारिकेलं तस्य जलं, कुङ्कुमं, शुण्ठी, पक्वफलानि देशकालानुसारि शुक्लानि सुपाकानि, गन्धयुक्तानि शुक्लपुष्पाणि, सुरभिसन्दनं शुक्लं, शुक्लपुष्पमालाः, मुक्तामणिभूषणानि च। यद् यद् शास्त्रेषु दृष्टं श्रुतं वा, यत् वेदेषु स्तुतं सुन्दरं ध्यानं, तेन सह सरस्वतीं चिन्तयेत्—शुक्लवर्णां, स्मितवदनाम्, परमसुन्दरीम्, वह्निशुद्धवस्त्रधारिणीं, देवगणैः, ब्रह्मणा, विष्णुना, शिवेन च भक्त्या पूजिताम्। एवं मूलतः ध्यानं कृत्वा, सर्वं समर्पयेत्।