सर्वे जनाः प्रकृतेः एवोत्पन्नाः—श्रेष्ठा, हीनाः, मध्यमाश्च। मध्यमाः रजः-अंशाः इति कथ्यन्ते, भोगाय योग्याः च स्मृताः। हीनाः तु तमः-अंशाः, अज्ञातकुलेभ्यः जाताः। य एव पृथिव्यां प्रमत्ताः, स्वर्गे च अप्सरसां गणाः, एते सर्वे तस्याः एव विभागः। एवं प्रकृतेः पञ्चधा विभागः सम्यक् उक्तः। दुर्गा या दुःखनाशिनी, सा प्रथमं सुरथेन पूजिता। ततः सा त्रिषु लोकेषु जगन्माता इति पूजिता। यदा पत्या यज्ञे तिरस्कृता, तदा सा स्वं शरीरं त्यक्तवती। गणेशः, कृष्णः स्वयम्, स्कन्दः, विष्णोः अंशजः च, एते सर्वे तस्याः अनुग्रहात् प्रसिद्धाः। लक्ष्मीः अपि प्रथमं मङ्गलभूपेन पूजिता। सवित्री भक्त्या प्रथमं पूजिता। सरस्वती देवी च आदौ ब्रह्मणा पूजिता। राधा च गो-लोके, रासमण्डले प्रथमं पूजिता। गोप्यः, गोपालकाः, कुमार्यः, कुमाराश्च तां पूजितवन्तः। ततः ब्रह्मणा, अन्यैः देवैः, ऋषिभिः, मनुभिः च सैव सदा पूजिता, पुष्प-धूप-भक्त्या पूजिता च सदा। पृथिव्यां सा देवी प्रथमं सुयज्ञेन पूजिता। अनन्तरं त्रिषु लोकेषु, परमात्मनः आज्ञया, सा पूजिता। या या तस्याः विभूतयः उत्पन्नाः, ताः सर्वाः भारतवर्षे पूजिताः। एवं सर्वं ते कथितं, प्रकृतेः पुण्यकृत्यानि। नारदः उवाच—बोधाय त्वं व्यासस्य विज्ञानं कथय। सृष्टेः आदौ प्रथमं सृष्टिः कथं जाता? या या सत्त्वानि तस्याः त्रिविधया शक्त्या समुत्पन्नानि, तेषां जन्म, ध्यानं, परमं पूजनपद्धतिं च कथय। श्री-नारायणः उवाच—सर्वेषां गोकुलं नित्यं, गो-लोकः अपि नित्यः। वैकुण्ठः तस्य एव अंशः, विस्तारः, स च नित्यः। यथा अग्नौ दाहकता, शशिनि शीतलता, पद्मे शोभा, सूर्ये तेजः। यथा सुवर्णं विना सुवर्णकारः कुण्डलं कर्तुं न शक्नोति, तथा सा विना ब्रह्मा जगत् सृष्टुं न शक्नोति। 'ऐश्वर्य' इति शब्दः अधिपत्यं दर्शयति, 'शक्ति' इति बलं। 'भग' इति शब्दः ऐश्वर्यं, ज्ञानं, श्रीः, यशः च सूचयति। यः सर्वदा एतेन युक्तः, सः 'भगवान्' इति कथ्यते। योगिनः सदा अरूपं तेजः स्वरूपं ध्यायन्ति। सा अदृश्या, सर्वद्रष्ट्री, सर्वज्ञा, सर्वकारणं च। किन्तु वैष्णवाः, भक्ताः, सूक्ष्मदृष्टयः, तद् न स्वीकरोन्ति। ते परमं तेजोमयं ब्रह्म, प्रकाशमण्डलमध्ये स्थितं, पश्यन्ति। सः स्वरूपवान्, अत्यन्त-सुन्दरः, परम-मोहकः। नवमेघश्यामलवर्णः, रासविलासे एक एव मनोहरः। तस्य दन्तावलिः महती, निर्मला मुक्तावलीव शोभते, दृष्ट्वा मनोहरः। सुकोमलनासिकः, सदा स्मितवदनः, भक्तेषु कृपां सदा ददाति। द्विभुजः, वेणुं धारयन्, रत्नाभरणैः भूषितः। एवं प्रकृतेः आद्भुतं चरितं, देवीपूजनस्य परम्परा, भगवतः स्वरूपं च, एकत्र सम्यग् निवेदितम्।