ब्रह्मवैवर्तपुराणम्

नारदस्य प्रश्नान् शृण्वन् महेश्वरः तत्त्वज्ञानं प्रकाशयति। प्रारम्भे, पूजाविधौ यथाऽभिषिक्तं जलं सम्यक् पूजोपकरणानि पुनः शुद्धयेत्। गुरुणा दत्तं ध्यानं कृत्वा, अचञ्चलचित्तेन कृष्णं ध्यायेत्। तन्त्रविधिना हरेः पूजां सम्यक् अङ्गोपाङ्गदेवताभिः सह सम्पादयेत्। विविधान् दानानि समर्प्य, स्तुतिं कृत्वा, रक्षास्तोत्रं पठेत्। देवस्य पूजां सम्यक् कृत्य, बुद्धिमान् यज्ञं च आचरितुम् अर्हति। प्रतिदिनं पितृकार्यं दानं च, यथाशक्ति यथाधनं, कर्तव्यम्। एवं सर्वं विधिवत् उक्तं, वेदेषु निर्दिष्टं परमसूत्रम्। नारदः पुनः पृच्छति—यत् यत् कर्तव्यम्, यत् अकर्तव्यम्, यत् भोक्तव्यम्, यत् न भोक्तव्यम्, विशेषतः वैष्णवानां, तपस्विनां, विधवानां, ब्रह्मचरिणां च। महेश्वरः प्रत्युत्तरं दत्ते—केचित् वायुभक्षाः, केचित् फलभक्षाः, केचित् सम्यक् काले भोजनं कुर्वन्ति, केचित् गृहस्थाः स्वपत्नीसहिताः। ब्राह्मणानां तेषां पत्नीनां च, यज्ञोपकृतं पक्वं भोजनं सदा प्रशंसनीयम्। विष्णवे न समर्पितं अन्नम्, मलमिव भवति; तत्र खाद्यं, मूत्रं, जलं, विष्णवे न समर्पितं, तदपि मलमिव। ब्राह्मणः यदि हरेः दिवसे कामेन भोजनं कुर्यात्, तद् न भोक्तव्यम्, न भोक्तव्यम्, न भोक्तव्यम्, हे नारद। गृहस्थः, शिवभक्तः, शक्तिभक्तः, वा अज्ञानवान् ब्राह्मणः, यदि कृमिभक्षितं वा कीटैः दूषितं अन्नं भुञ्जते, तदन्नं तत्रैव स्थितम्। अष्टमीदिवसे, रामजन्मदिवसे, वा हरेः जन्मदिवसे, यदि उपवासं न शक्नोति, फलं मूलं वा जलं पिबेत्। यज्ञोपकृतं अन्नं विष्णवे समर्पितं वा, यदि एकवारं अपि भुञ्ज्यते, एकादशीदिवसे गृहस्थः वा ब्राह्मणः, भारतवर्षे, अन्नं न भुञ्ज्येत्। एतत् शिवशक्तिभक्तगृहस्थानां विषये उक्तम्, हे नारद। श्रीविष्णुप्रसादं यो सदा भुञ्ज्यते, स एव सच्च वैष्णवः। सर्वतीर्थानि सर्वदेवताः तस्य स्पर्शं कामयन्ते। द्विवारं शुद्धं तण्डुलं, लाजं, वा विशिष्टदेशे निर्मितं शुद्धं अन्नं, तपस्विनां, विधवानां, ब्रह्मचरिणां च निषिद्धम्। पानं ताम्बूलं विधवानां तपस्विनां ब्रह्मचरिणां च निषिद्धम्। शृणु, हे नारद, ब्राह्मणानां सर्वेषां यत् निषिद्धं भोक्तव्यम्। ताम्रपात्रे क्षीरपानं, परभुक्तं घृतं भोक्तुं, कांस्यपात्रे नारिकेलजलं, ताम्रपात्रे स्थापितं च, तज्जलं लघु भवति। द्विजः यदि उत्तिष्ठ्य वामहस्तेन जलं पिबेत्, तदपि निषिद्धम्। हरेः न समर्पितं अन्नं, वा सदा शेषभोजनं, निषिद्धम्। वाक्, ताम्बूलं, फलं, गोमांसं च, कार्तिकमासे निषिद्धम्। श्वेतवर्णं तालफलं, ताळफलम्, मसूरदालम्, मत्स्यं च निषिद्धम्। यदि कामेन मत्स्यं भुञ्ज्यते, उपवासं कृत्वा त्रिदिनं वासं कुर्यात्। प्रतिपद्दिनं कुम्भलम् अन्नं न योग्यं, तद् वित्तहानिं जनयति। पटोलं अपि निषिद्धम्, शत्रुवृद्धिं जनयति। पञ्चमीदिने बिल्वफलभोजनं दोषं जनयति। पुरुषाणां तालफलभोजनं रोगवृद्धिं जनयति। अष्टमीदिने नारिकेलफलभोजनं बुद्धिनाशं जनयति। एवं महेश्वरः नारदाय धर्मस्य सूक्ष्मं मार्गं, पूजाविधिं, भोजननियमं, उपवासं च, श्रद्धया प्रकाशयति।