तस्मिन्नेव क्षणे, शौनक महाशय, बालकः तत्र ध्यानमग्नः स्थितः। स तु सिद्धमन्त्रबलसम्पन्नः तेन प्रभावेन पोषितः अभवत्। रत्नासन उपविष्टः, रत्नाभरणैः भूषितः, गोपालकैः गोपिकाभिः च परिवृतः, पीतवस्त्रधारी च अभवत्। ब्रह्मा, विष्णु, शिवादिभिः च प्रशस्तः, परमातिपरं स्वरूपं प्रकटयन् तिष्ठति स्म। तदा सः दुःखविह्वलः, तद्रूपं द्रष्टुं असमर्थः, विरामं प्राप्नोत्। तस्मिन्नेव क्षणे, व्योम्नः वाणी बालकं रुदन्तं सम्बोधयति स्म। "यद्रूपं एकवारं दर्शितम्, तदिदानीं पुनः न दृश्यते," इति उक्तम्। तस्य रूपस्य गमनानन्तरं, दिव्यं स्वरूपं प्रकटितम्। एतद्वचनं श्रुत्वा, बालकः हर्षपूर्णः विरामं प्राप्नोत्। दिव्यदुन्दुभ्यः न निनादम्, दिवि पुष्पवृष्टिः अभवत्। तस्य शरीरं, त्वचा, आत्मा च ब्रह्मरूपेण एकीभूतः। येषां शरीरं नित्यं, तेषां इच्छानुसारं प्रकटनं तिरोहनं च भवति। सौति उवाच—मारिच्यादिसप्तर्षिभिः सह, सः विदेः कण्ठदेशात् उत्पन्नः। विदेः कण्ठप्रदेशात् नारदः नाम्ना अपि प्रकटितः। धातृ मनसः उत्पन्नः पुत्रः प्रमुखः ऋषिः अभवत्। धातृपुत्रः दक्षस्य पार्श्वे सहसा जातः। कर्दमः वेदेषु स्पष्टं छायायाम् शब्दरूपेण उल्लिखितः। मारिचिः वेदेषु तेजोविभागरूपेण स्पष्टः। बालः अन्यजन्मनि यज्ञसमूहं कृतवान्। धातृ प्रधानाङ्गात् बालः पुनः उत्पन्नः। भृगुः अतिवर्चस्वी अस्ति, अग्निः न, हे शौनक। बालः अपि तुर्यं जन्मप्राप्तः, रक्तवर्णः, महातेजस्वी च अभवत्। हंसाः, येषां इच्छया योगिनः योगेन सदा तिष्ठन्ति। बालः संयतः शिष्यः च अभवत्, तुर्यं जन्मप्राप्तः। पुलस्त्यस्य बालस्य निरन्तरं तपः यत्नः च वेदेषु अद्यापि स्पष्टः। पुलहः बालकेन तपःसमूहं निर्मितवान्; पुलस्त्यः बालकेन तपःसमूहस्वरूपं धारयति स्म। त्रिविधस्वभावे, विष्णोः त्रिरूपे, तद्व्यापारम्। पञ्च ज्वालारूपकपाला शिरसि तस्य स्थिताः। अन्तरात्मनि, सः अन्यजन्मनि तपः अचरितवान्। सः स्वयं तपः प्राप्तवान्, अन्यान् अपि तत्र नेतुम् शक्तः। तस्य तपःबलात् बालः सदा दीप्तिमान्, हे मुने। क्रोधकाले उत्पन्नाः ये, तान् एकादश स्रष्टृरूपे स्मरन्ति। शौनकः उवाच—त्वं पुराणसारज्ञः, मम संशयं निवारय। सौति उवाच—रुद्राः तमोगुणयुक्ताः, निग्रहाय दुष्कराः, भीषणाः च। कालाग्निरुद्रः तेषु संहारकर्ता, शंकरांशभागी। अन्ये कृष्णांशभागिनः; विष्णुशंकरौ तस्य द्वौ प्रमुखांशौ। रुद्रः काले जन्मितः इति प्रसिद्धम्; कथं सः विस्मरति, द्विज? सनकः, सनन्दः, तृतीयः सनातनः—सनकः च सनन्दः च, एते द्वौ आनन्दलक्षणकौ।