शृणु, शौनक महर्षे। तत्र बालकः, मनसि ध्यानं कृत्वा, तं परमं रूपं ददर्श। तस्य दन्तपङ्क्तिः मुक्तावलिवलयमिव शोभितम्, रूपं कोटिकामदेवानपि अतिक्रान्तं, क्रीडानिकुञ्चितमधुरस्थलं च। स त्रिभङ्गस्थितः, द्वाभ्याम् भुजाभ्याम् पिताम्बरेण वस्त्रितः। गण्डयोः रत्नकुण्डलयुग्मेन भूषितः, जानुश्चोपरि मालतीमालया भूषितः। तस्य वक्षः कौस्तुभमणिना दीप्तिमान् आसीत्। स नित्यं युवाभिः परिवृतः, ब्रह्मा-विष्णु-शिवादिभिः पूजितः, नमितः, स्तुतः च। स तु अस्पृश्यम्, साक्षिरूपः, निर्गुणः, प्रकृत्याः परः आसीत्। एष ध्यानं, स्तोत्रम्, रक्षामन्त्रः च ते कथितम्, शौनक। तस्मिन्नेव क्षणे, बालकः तत्र ध्यानस्थः अभवत्। सिद्धमन्त्रबलात् तेन पोषितः, रत्नासनस्थः, रत्नाभरणैः भूषितः। गोपैः गोपिकाभिः च पीतवस्त्रधारिभिः परिवृतः, ब्रह्मा-विष्णु-शिवादिभिः स्तुतः, परमात्परं परमं। तदा स दुःखग्रस्तः, तद्रूपं न दृष्ट्वा, विरमितः अभवत्। तदा आकाशवाणी विलपन्तं बालकं सम्बोधितवती—"यद्रूपं एकदा दर्शितम्, तत् पुनः न दृश्यते।" तद्रूपे गतवति, दिव्यं रूपं प्रकटितम्। एतत् श्रुत्वा, बालकः स्तब्धः, हर्षपूर्णः अभवत्। दिव्यदुन्दुभयः न निनादिताः, दिवि पुष्पवृष्टिः अभवत्। तस्य शरीरं, त्वक्, आत्मा च ब्रह्मरूपे लीनः। येषां शरीरं नित्यं, तेषां इच्छया प्रकट्याप्रकट्यं भवति। सूतिः उवाच—सः बालः, मारीच्यादिसप्तर्षिभिः सह, कण्ठात् उत्पन्नः। विधेः कण्ठदेशात् नारदः अपि प्रकटितः। धात्रेः मनसः पुत्रः श्रेष्ठः ऋषिः अभवत्। धात्रेः पार्श्वे दक्षस्य सहसा पुत्रः जातः। कर्दमः वेदेषु छायारूपेण स्पष्टः उल्लिखितः। मारीचिः तेजोविभागरूपेण वेदेषु विशेषतः उल्लिखितः। बलः अन्यजन्मनि यज्ञसमूहं कृतवान्। तदा धात्रेः प्रधानाङ्गात् बालः जातः। भृगुः अतीव दीप्तिमान्, अग्निः न, शौनक। बालरूपेण, रक्तवर्णः, सहसा महातेजसा जातः। हंसाः, योगेन, यत्र योगिनः सदा स्थिताः। बालः संयतः, शिष्यः च, सहसा जातः। पुलस्त्यस्य बालस्य तपोऽनुष्ठानं वेदेषु अद्यापि स्पष्टं दृश्यते। पुलहः बालसहितं तपोसमूहं कृतवान्; पुलस्त्यः अपि बालसहितं तपोसमूहस्वरूपं धृतवान्। त्रिविधप्रकृतौ, विष्णोः त्रिरूपे, तद् प्रवर्तते। शिरसि पञ्च केशपङ्क्तयः अग्निजिह्वासदृश्यः सन्ति। अन्तरतमप्रदेशे, अन्यजन्मनि, सः तपः कृतवान्। एवं तस्य दिव्यरूपस्य, सप्तर्षिणां, ब्रह्मादीनां च उत्पत्तिः, तपः, यज्ञः च, दिव्यकथायाम् आविर्भूतः।