ब्रह्मवैवर्तपुराणम्

कालः एव लोकेषु विलयं करोति, यमः च पापिनां स्वामी भवति। सा प्रकृतिः, सर्वस्य कारणं, सर्वस्य सारः, सर्वेभ्यः पूर्वं सती, एकाकिनी आसीत्। तदा महेश्वरः उवाच—“वेदानधीत्य, कः तेषां सारं वेद? हे मुनिश्रेष्ठ, कस्य शिष्यः त्वं? द्विजश्रेष्ठ, तव नाम किम्?” इति। तं प्रति, “त्वं देवान् विष्णुं च, अस्माकं प्रभुं, उपहससि,” इति तेन उक्तम्। शरीरपाते, आत्मा परमत्मनि प्रविशति। जीवः, तस्य प्रतिबिम्बः, मनः, विज्ञानं, चैतन्यं, निद्रा, दया, तन्द्रा, क्षुधा, तृष्णा, पोषणं च—एतानि सर्वाणि यदा प्रभुः निर्गन्तुं उद्यतः तदा अग्रे प्रयान्ति। यदा प्रभुः तिष्ठति, तदा देही सर्वकर्मसु समर्थः भवति। स्वयं ब्रह्मा लोकारम्भकः, सर्वकर्मणां च कारणम्। ब्रह्मणा श्रीकृष्णाय लक्षलक्ष तपांसि कृतानि। अनन्तकल्पान् अहं हरये घोराणि तपांसि अकरवम्। अधुना पञ्चमुखेन अहं तस्य नामगुणान् स्तौमि। मम नामगुणकीर्तनात् मृत्युः अपि मम समीपे न तिष्ठति। सर्वलोकसंहारकर्ता अपि अहं मृत्युञ्जयः इति प्रसिद्धः। यथाकालं तत्र एव विलयं करोमि, पुनः च प्रपञ्चयामि। यो गोलोके अस्ति, स एव वैकुण्ठे, स एव श्वेतद्वीपे अपि स्थितः। एकस्य मन्वन्तरस्य परिमाणं एकसप्ततिः चैक एकयुगानि। एषा ब्रह्मणः आयुः गणना, यः शतवर्षपर्यन्तं जीवति। सर्वेषां अंशानां मध्ये अहं श्रेष्ठः, कृष्णस्य परमात्मा। एवं उक्त्वा शंकरः तत्र मौनं समुपागच्छत्, हे शौनक। धर्मः उवाच—“सर्वेषां अन्तःस्थितः आत्मा, सः पापिनां प्रत्यक्षः अप्रत्यक्षः च। अद्यापि, विष्णुः सभायां न आगतः इति वचनम्। यत्र महती निन्दा, तत्र साधवः न शृण्वन्ति। सुरैः श्रीविष्णोः महतीं निन्दां श्रुत्वा, बुद्धिमन्तः तं स्मरन्ति। यः कश्चित् जानाति अजानाति वा विष्णोः निन्दां वदति, सः ब्रह्मणः आयुःपर्यन्तं कुम्भीपाकनरके पच्यते। यः तत्र तादृशीं निन्दां शृणोति, सः अपि नर्कं याति। अथवा, यदि तां मिथ्या इति मन्यते, उपेक्षते वा, तस्य न प्रायश्चित्तम् अस्ति, यावत् ब्रह्मणः शतवर्षाणि; सः कालसूत्रनरके याति यावत् चन्द्रसूर्यौ स्याताम्। विष्णुः सर्वेषां गुरु, पिता, ज्ञानदाता च।” एतेषां त्रयाणां ब्राह्मणानां वचनानि श्रुत्वा, ब्राह्मणः उवाच—“हरिः अत्र न आगतः; सरस्वत्याः वचनं शून्यं, आकाशवत्।” इत्युक्त्वा, “इदानीं मया उक्तं, शुभं भूयात्। भोः प्रभवः, धर्मार्थस्य कृते वदत। यूयं विवेकिनः, वदत—विष्णुः सर्वत्र सदा वर्तमानः। अंशस्य च पूर्णस्य च, आत्मनः च, भेदः नास्ति इति निश्चितम्। सः लक्षकोटिजन्मभिः दुर्लभः, दुष्टानाम् अपि अगम्यः। किमर्थं लघवः स्थूलाश्च परमं पदं इच्छन्ति? स एव विष्णुः भोक्ता, सर्वलोकानां श्वेतद्वीपवासी धामकर्ता च।