श्रूयतां, धर्मज्ञाः, विचित्रं यथार्थकथनम्। किल तत्र कश्चन भीषणः रूपेण द्रष्टुम् अत्यन्तं दुःसहः, त्रिपादः त्रिशिराः षड्भुजः नवनेत्रयुक्तश्च विकारः दृश्यते। तस्य उत्पत्तिः मन्दाग्नौ, यः पुनः त्रीणि कारणानि प्राप्नोति—वातजं, पित्तजं, कफजं च। ततो हि पाण्डु-कामला-कुष्ठ-शोथ-प्लीहा-शूलकाख्यानि व्याधयः, मूत्रकृच्छ्र-गुल्म-रक्तदुष्टिजन्यरोगाश्च, भ्रमरी त्रिदोषजन्यव्याधयः च विषूचिका नाम्ना घोरव्याधिः च, सर्वे मृत्युः कन्याः। तेषां वृद्धिः तु जरा नाम्ना कन्या। एते रोगाः तं न उपसर्पन्ति, यः यथाविधि आचारज्ञः, आत्मसंयमशीलश्च भवति। यः नेत्रधावनं, व्यायामं, पादतले तैलाभ्यङ्गं च आचरति, यः वसन्ते अल्पाग्निसंयोगेन विचरति, यः शीतले कूपोदके स्नानं, चन्दनलेपनं च करोति, ग्रीष्मे वातस्पर्शनं वर्जयति, तं जरानुपगच्छति। वर्षास्वपि उष्णोदकस्नानं, सघनजलं न सेवते; शरदि तु कठोरता न स्वीकर्तव्या, तदा विचरणं च वर्जयेत्। हेमन्ते कूपोदके स्नानं, अग्निसंयोगश्च, शिशिरे सूर्याग्निसंयोगः, नवोष्णं भोजनं च उपयुञ्जीत। तत्र ताज्यमांसं, नवधान्यं, युवत्याः दुग्धं च भक्षयेत्। यः क्षुधाकाले हितं खादति, तृष्णायाम् उदकं पिबति, स एव आरोग्यवान् भवति। दधि, घृतं, नवनीतम्, गुडं च सेवेत। शुष्कमांसं, वृद्धां स्त्रियम्, नवसूर्यं, नवदधि च त्यजेत्। ये रात्रौ दधि, वेश्यां, रजस्वलां वा सेवन्ते, तैः सह भोजनं कुर्वन्ति, ते ब्रह्महत्या-पापं प्राप्नुवन्ति। पापस्य अनुगमनं रोगैः सह नित्यं निश्चितम्। पापात् रोगः जायते, पापात् जरा अपि। तस्मात् पापः एव महाशत्रुः, दोषबीजं, अमङ्गलं च। यः स्वधर्मनिष्ठः, सदाचारवान्, दीक्षितः, हरिसेवायाम् प्रवृत्तः, व्रत-उपवास-तीर्थसेवानिरतः, सः न जरया न च दुष्प्राप्यैः रोगैः पीड्यते। सर्वेषां रोगाणां मूलं ज्वरः उच्यते। यथैते रोगाः विचरन्ति, तथा देहिनः प्रविशन्ति। यदा तीव्रा क्षुधा स्यात्, अन्नाभावः च, तदा ताळफलं, बिल्वफलं वा भुक्त्वा, ततः शीघ्रं जलपानं कुर्वन्, अथवा भाद्रपदे शिरसि उष्णं जलं क्षिपन्, तिक्तं वा सेवन्, अथवा धान्यकं चूर्णीकृत्य शर्करया शीतलेन जलेन पिबन्, अथवा पक्कबिल्वं ताळं वा, सर्वं च गुडजातं खादन्, तानि सर्वाणि पित्तं क्षिप्रं शमयन्ति, बलं पुष्टिं च यच्छन्ति। भोजनानन्तरं स्नानं, अतृषितः जलपानं, शुष्कं खाद्यं, तक्रं, पक्वकदलीफलम्, दधि, नारिकेलोदकं, शीतलेन जलेन स्नानं, जले स्थगिते स्नानं, वर्षास्वन्नभुक्त्वा स्नानं, मुळकसेवनं च, कफं जनयन्ति। एवं धर्मज्ञाः, रोगविनाशाय, आयुः-वृद्धये, चैतन्याय च, शास्त्रविहितमाचरणं कर्तव्यम्।