सहदेवः "रोगसागरनाशनम्" इत्याख्यं ग्रन्थं निर्मितवान्। ततो venerable Cyavana ऋषिः "जीवनप्रदः" इति नाम्ना ग्रन्थं अभिलिखितवान्। चन्द्रपुत्रः "सर्वसारः" इति ग्रन्थं रचितवान्, तथा जाबालः "शास्त्रसारः" इत्याख्यं ग्रन्थं निर्मितवान्। पैलः "रोगनिदानम्" इति ग्रन्थं रचितवान्, करथः च "सर्वाधारः" इत्युत्तमं शास्त्रं रचितवान्। एवं षोडश ग्रन्थाः चिकित्साशास्त्रस्य बीजानि सन्ति। तेषां ज्ञानमन्त्रेण आयुर्वेदसागरस्य मन्थनं कृत्वा, क्रमशः तान् ग्रन्थान् दृष्ट्वा, दिव्यं भास्करसंहिता इति ग्रन्थं रचितम्। रोगस्य यथार्थज्ञानम्, वेदनायाः नियन्त्रणं च—एवं आयुर्वेदविद् उपचारेषु यथार्थः स एव ज्ञाता इति कथ्यते। सर्वरोगाणां उत्पत्तिः ज्वरः—दुष्करः, भयङ्करः च—इति निर्दिष्टा। स ज्वरः त्रिपादः, त्रिशिराः, षड्बाहुः, नवनेत्रः च—एवं भीषणरूपः। तस्य मूलम् अग्निमन्द्यम्, तदपि त्रिविधम्—वातजन्यं, पित्तजन्यं, कफजन्यं च। पाण्डु, कामला, कुष्ठ, शोथ, प्लीह, शूलकः; मूत्ररोगाः, उदरगुल्मः, रक्तदुष्टिजन्यरोगाः; भ्रमरी, त्रिदोषजन्यरोगाः, विषूचि इत्याख्यः तीव्रः रोगः—एते मृत्योर्याः कन्याः, वृद्धिः तेषां कुमारी। यः उपचारविधिं जानाति, आत्मनिग्रहवान् च सन्, तं एते रोगाः न स्पृशन्ति। नेत्रधावनम्, व्यायामः, पादतले तैलमर्दनम् च—एतानि कृत्वा; वसन्ते यः स्वल्पाग्निसंयोगं कृत्वा विहरति; ग्रीष्मे यः कूपजलस्नानं, चन्दनलेपनं कृत्वा, वातस्पर्शं वर्जयति, तं वृद्धिः न आगच्छति। वर्षास्व ऋतु, यः उष्णजलस्नानं करोति, घनजलं न उपयुञ्जते; शरदि यः कठोरता न स्वीकरोति, तस्मिन् काले विचरणं वर्जयति; हेमन्ते यः कूपस्नानं करोति, अग्निं उपयुञ्जते; शीतकाले सूर्याग्निसंयोगं करोति, तात्कालिकं उष्णं भोजनं भुञ्जते। तत्काले ताज्यमांसम्, नूतनं तण्डुलम्, युवत्याः क्षीरम् च सेवनम्। यः क्षुधाकाले उत्तमं भोजनं करोति, तृषाकाले जलं पिबति। दधि, घृतम्, नवनीतम्, गुडः च उपयुञ्जते। शुष्कमांसम्, वृद्धा, नवसूर्यः, नूतनं दधि न उपयुञ्जते। यः रात्रौ दधि भुञ्जते, वेश्याः, रजस्वला च; रजस्वला, गणिका, वन्ध्या, वृद्धप्रवर्तिका—एतेषु मध्ये यः भोजनं करोति, स ब्रह्महत्या-पापं प्राप्नोति। पापम् रोगैः सदा सहचर्यं करोति; तयोः सम्बन्धः निश्चितः च। पापात् रोगः जायते; पापात् वृद्धिः अपि। अतः पापः दोषबीजम्, अशुभम्, महद् रिपुः। यः स्वधर्मनिष्ठः, दीक्षितः, हरिसेवायाम् प्रवृत्तः; व्रतव्रतधारी, उपवासपरायणः, तीर्थयात्रायाम् नित्यः; तं वृद्धिः न बाधते, रोगसमूहः अपि दुष्प्राप्यः। ज्वरः सर्वरोगाणां मूलम् इति कथ्यते। यथा एते रोगाः सञ्चरन्ति, तथा ते देहधारिणः मध्ये प्रवेशन्ति।