सर्वस्येश्वरः, कालस्यापि कालः, मृत्योरपि मृत्युर्भूतः, परमात्परः भगवान् करुणानिधिः, सर्वकामानां वरदः, सर्वाशां नाथं यच्छति स्म। एवं उक्त्वा कालस्वरूपः स भगवान् तत्र मौनं गतः, हे शौनक। ततो ब्राह्मणः सन्तः स्नेहेन ताम् उवाच—"किं ते सन्देहः अधुना, शुभे कन्ये? पृच्छ त्वं यथेष्टम्।" तस्य ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा धर्मज्ञा मालवती सन्तुष्टा बभूव। मालवती उवाच—"विविधाः कारणाः सर्वे वेदेषु निरूपिताः। किं नाम तादृशं रोगं, यः दुःसाध्यः, अनिष्टदः, न जायते? यद् यत् पृच्छ्यते, ज्ञातं वा अज्ञातं वा, सर्वं तद् वेदेषु उक्तम्।" एवं मालवत्याः वचनं श्रुत्वा, ब्राह्मणरूपधारी जनार्दनः प्रहृष्टः सन्देशं दत्तवान्। ब्राह्मणः उवाच—"वेदबीजं च तदङ्गानि च बीजं श्रीकृष्ण एव। स भगवान् शुभस्थानानि चत्वारि वेदान् सृजत्। तान् ऋग्यजुःसामाथर्वाख्यान् वेदान् दृष्ट्वा प्रजापतिः, ततः पञ्चमं वेदं भगवान् भास्कराय दत्तवान्। भास्करः स्वशिष्यान् प्रति स्वयम् आयुर्वेदं स्वसंग्रथितं प्रदत्तवान्। तेषां विदुषां नामानि, तेषां च ग्रन्थानां नामानि प्रसिद्धानि। तत्र धन्वन्तरिः, दिवौकसाम् उपासकः; काशिराजः; अश्विन्योः पुत्रौ; जबालः, जाजलिः, पैलः, करथः, अगस्त्यश्च—एतेषां कृतयः ग्रन्थाः विख्याताः। 'सिद्धोपदेशः' नाम ग्रन्थः रमणीयः। दिवोदासेन 'चिकित्सादर्पणः' नाम ग्रन्थः रचितः। अश्विनीकुमाराभ्यां 'चिकित्सासारः' नाम श्रमहरः ग्रन्थः रचितः। सहदेवेन 'रोगसागरचूर्णनः' नाम ग्रन्थः कृतः। पूज्यः च्यवनः 'जीवनप्रदः' नाम ग्रन्थं कृतवान्। चन्द्रपुत्रेण 'सर्वसारः', जबालेन 'तन्त्रसारः', पैलेन 'निदानः', करथेन 'सर्वाधारः' नाम ग्रन्थः रचितः। एते षोडश ग्रन्थाः चिकित्साशास्त्रस्य बीजानि अभवन्। ज्ञानमन्त्रेण आयुर्वेदसागरं मथित्वा, तदनु तानि सर्वाणि सम्यग् दृष्ट्वा, दिव्यः 'भास्करसंहिता' नाम ग्रन्थः विरचितः। रोगस्य तत्त्वज्ञाना, वेदनानिग्रहश्च—एष एव आयुर्वेदवित्, यः चिकित्सायाम् यथार्थदर्शी। सर्वरोगानां मूलं तु दुःसाध्यः, भयानकः ज्वरः। स तु घोरः, त्रिपादः, त्रिशिराः, षड्भुजः, नवनेत्रः च। तस्य मूलं मन्दाग्निः, मन्दाग्नेः त्रिविधं कारणम्—वातजं, पित्तजं, कफजं च। पाण्डु, कामला, कुष्ठ, शोथ, प्लीह, शूलकः; मूत्रकृच्छ्र, गुल्मः, रक्तदोषसम्भवाः विकाराः; भ्रमरी, त्रिदोषज विकाराः, विषूचिका इति घोररोगः—एते मृत्युः कन्याः; जरा तु तेषां कन्या। यः यथाविधि चिकित्सायाः उपायं जानाति, आत्मसंयमी च भवति, तं रोगाः न सम्प्राप्नुवन्ति। दृष्टिप्रक्षालनं, व्यायामः, पादतले तैलाभ्यङ्गः; वसन्ते विहरणं, अल्पाग्निसंयोगः च—एवं यः आचरति, स रोगान् न प्राप्नोति।