ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਨਾਂ ਯਥਾ ਕਾਸ਼ੀ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਯਥਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਸਮੋ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੋਃ ਪਰਃ
ਵਿਦਿਆ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਗੁਰੁਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰੇ ਚਾਪ੍ਯਭਵਦ੍ਰਾਮਹੇਲਨਮ੍
ਗੁਰੂ, ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਅਦਬ ਨਾ ਕਰਨਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਉਵਾਚ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਸਾਰਂ ਪਰਂ ਵਚਃ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਨੀਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਵੇਦਸਾਰਂ ਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਨੀਤਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੇਦ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਤੇ ਗਜਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਵਤਿ ।। । ਤਥਾ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮਸ਼੍ਚ ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। 3.44.
ਜਿਵੇਂ ਗਜਵਕਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਵੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇषੁ ਸ੍ਨੇਹਭੇਦਸ਼੍ਚ ਤਵ ਵਾ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ।
ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਵਾਦੋ ਦੈਵਦੋषਤਃ
ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ।
ਪੁਤ੍ਰਾਭਿਧਾਨਂ ਵੇਦੇषੁ ਪਸ਼੍ਯ ਵਤ੍ਸੇ ਵਰਾਨਨੇ
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪੁੱਤਰ' ਨਾਮ ਦੇਖ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਸੋਹਣੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ।
ਪੁਤ੍ਰਨਾਮਾष੍ਟਕਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸਾਮਵੇਦੋਕ੍ਤਮੀਸ਼੍ਵਰਿ
ਇਸ਼ਵਰੀ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੱਠ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਲਮ੍ਬੋਦਰਂ ਸ਼ੂਰ੍ਪਕਰ੍ਣਂ ਗਜਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਗੁਹਾਗ੍ਰਜਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਲੰਬੋਦਰ, ਸ਼ੂਰਪਕਰਨ, ਗਜਵਕਤਰ, ਗੁਹਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ—
ਅष੍ਟਾਖ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਮਾਤਰ੍ਹਰਪ੍ਰਿਯੇ
ਮਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੱਠ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸੁਣ।
ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਵਾਚਕੋ ਗਸ਼੍ਚ ਣਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਣਵਾਚਕਃ
‘ਗ’ ਅੱਖਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ‘ਣ’ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਰ੍ਥੋ ਦਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਬਲਵਾਚਕਃ
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ‘ਮੁੱਖ’ ਹੈ, ਤੇ ‘ਦੰਤ’ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਨਾਰ੍ਥਵਾਚਕੋ ਹੇਸ਼੍ਚ ਰਮ੍ਬਃ ਪਾਲਕਵਾਚਕਃ
‘ਹੇ’ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ‘ਰੰਬ’ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਵਿਪਤ੍ਤਿਵਾਚਕੋ ਵਿਘ੍ਨੋ ਨਾਯਕਃ ਖਣ੍ਡਨਾਰ੍ਥਕਃ ।। 3.44.
‘ਵਿਘਨ’ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ‘ਨਾਯਕ’ ਆਗੂ ਹੈ, ਤੇ ‘ਖੰਡਨ’ ਨਾਸ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਦਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਨੈਵੇਦ੍ਯੈਰ੍ਯਸ੍ਯ ਲਮ੍ਬਂ ਪੁਰੋਦਰਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਪੇਟ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਫੂਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ੂਰ੍ਪਾਕਾਰੌ ਚ ਯਤ੍ਕਰ੍ਣੌ ਵਿਘ੍ਨਵਾਰਣਕਾਰਕੌ
ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਚੁਣਨ ਵਾਲੀ ਟੋਕਰੀ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰਸਾਦਂ ਮੁਨਿਨਾ ਦਤ੍ਤਂ ਯਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪੁष੍ਪਕਮ੍
ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਗਈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵਜੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਗੁਹਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਚ ਜਾਤੋऽਯਮਾਵਿਰ੍ਭੂਤੋ ਹਰਾਲਯੇ
ਇਹ ਗੁਹਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਂ ਯਃ ਪਠੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ ਸੁਖੀ ਸਰ੍ਵਤੋ ਜਯੀ
ਜੋ ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨੀ ਭਵੇਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਜਡਃ ਕਵੀਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਵਾਂਸ਼੍ਚ ਭਵੇਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਕਵੀ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਹਿਤਂ ਸਾਰਂ ਨੀਤਿਸਾਰਂ ਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਸਾਰ ਹੈ, ਨੀਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਕੋਪਾਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਦਨ੍ਤਭਙ੍ਗਂ ਗਣੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੋऽਸ਼ਿਵੇ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਦੰਦ ਤੋੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣੈਵ ਮਯੋਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਗਣਪਤਿਂ ਪਰਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਪਰਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰੂਪਾ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਭੋਃ
ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਬੁਧੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪੇਯਮਨਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਜ੍ਜਗਤ੍
ਉਹ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾऽਨਯਾ ਵਿਨਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਸੁਰਸਂਘੇऽਸੁਰਗ੍ਰਸ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਘੋਰਤਰੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰੀ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।