ਗੁਰੁਦਤ੍ਤੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਪਸੇष੍ਟਸੁਖਂ ਲਭੇਤ੍
ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਤਪ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਜਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਗੁਰੁਦਤ੍ਤਯਾ
ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਧੋ ਵਾ ਧਨਾਨ੍ਧੋ ਵਾ ਯੋ ਮੂਢੋ ਨ ਭਜੇਦ੍ਗੁਰੁਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਧਨ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—
ਦਰਿਦ੍ਰਂ ਪਤਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਂ ਨਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾऽऽਚਰੇਦ੍ਗੁਰੁਮ੍
ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗਰੀਬ, ਪਤਿਤ ਜਾਂ ਨੀਚ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਨਾ ਤੋਲੋ।
ਪਿਤਰਂ ਮਾਤਰਂ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਂ ਗੁਰੁਪਤ੍ਨੀਂ ਗੁਰੁਂ ਪਰਮ੍
ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪਤਨੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਗੁਰੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਗੁਰੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਗੁਰੁਰ੍ਦੇਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ 3.44.
ਗੁਰੂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਗੁਰੁਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਰੁਣੋऽਨਲਃ
ਗੁਰੂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਾਯੂ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੇਦਾਤ੍ਪਰਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਹਿ ਕृष੍ਣਾਤ੍ਪਰਃ ਸੁਰਃ
ਵੇਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ਮਾਵਤੀ ਭੂਮੇਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਪਰਃ ਪ੍ਰਿਯਃ
ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਾਤ੍ਪਰੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰੋ ਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਭਾਰਤਾਤ੍ਪਰਮ੍
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਨਾਂ ਯਥਾ ਕਾਸ਼ੀ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਯਥਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਸਮੋ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੋਃ ਪਰਃ
ਵਿਦਿਆ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਗੁਰੁਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰੇ ਚਾਪ੍ਯਭਵਦ੍ਰਾਮਹੇਲਨਮ੍
ਗੁਰੂ, ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਅਦਬ ਨਾ ਕਰਨਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਉਵਾਚ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਸਾਰਂ ਪਰਂ ਵਚਃ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਨੀਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਵੇਦਸਾਰਂ ਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਨੀਤਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੇਦ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਤੇ ਗਜਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਵਤਿ ।। । ਤਥਾ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮਸ਼੍ਚ ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। 3.44.
ਜਿਵੇਂ ਗਜਵਕਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਵੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇषੁ ਸ੍ਨੇਹਭੇਦਸ਼੍ਚ ਤਵ ਵਾ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ।
ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਵਾਦੋ ਦੈਵਦੋषਤਃ
ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ।
ਪੁਤ੍ਰਾਭਿਧਾਨਂ ਵੇਦੇषੁ ਪਸ਼੍ਯ ਵਤ੍ਸੇ ਵਰਾਨਨੇ
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪੁੱਤਰ' ਨਾਮ ਦੇਖ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਸੋਹਣੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ।
ਪੁਤ੍ਰਨਾਮਾष੍ਟਕਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸਾਮਵੇਦੋਕ੍ਤਮੀਸ਼੍ਵਰਿ
ਇਸ਼ਵਰੀ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੱਠ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਲਮ੍ਬੋਦਰਂ ਸ਼ੂਰ੍ਪਕਰ੍ਣਂ ਗਜਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਗੁਹਾਗ੍ਰਜਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਲੰਬੋਦਰ, ਸ਼ੂਰਪਕਰਨ, ਗਜਵਕਤਰ, ਗੁਹਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ—
ਅष੍ਟਾਖ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਮਾਤਰ੍ਹਰਪ੍ਰਿਯੇ
ਮਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੱਠ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸੁਣ।
ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਵਾਚਕੋ ਗਸ਼੍ਚ ਣਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਣਵਾਚਕਃ
‘ਗ’ ਅੱਖਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ‘ਣ’ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਰ੍ਥੋ ਦਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਬਲਵਾਚਕਃ
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ‘ਮੁੱਖ’ ਹੈ, ਤੇ ‘ਦੰਤ’ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਨਾਰ੍ਥਵਾਚਕੋ ਹੇਸ਼੍ਚ ਰਮ੍ਬਃ ਪਾਲਕਵਾਚਕਃ
‘ਹੇ’ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ‘ਰੰਬ’ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਵਿਪਤ੍ਤਿਵਾਚਕੋ ਵਿਘ੍ਨੋ ਨਾਯਕਃ ਖਣ੍ਡਨਾਰ੍ਥਕਃ ।। 3.44.
‘ਵਿਘਨ’ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ‘ਨਾਯਕ’ ਆਗੂ ਹੈ, ਤੇ ‘ਖੰਡਨ’ ਨਾਸ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਦਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਨੈਵੇਦ੍ਯੈਰ੍ਯਸ੍ਯ ਲਮ੍ਬਂ ਪੁਰੋਦਰਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਪੇਟ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਫੂਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ੂਰ੍ਪਾਕਾਰੌ ਚ ਯਤ੍ਕਰ੍ਣੌ ਵਿਘ੍ਨਵਾਰਣਕਾਰਕੌ
ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਚੁਣਨ ਵਾਲੀ ਟੋਕਰੀ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰਸਾਦਂ ਮੁਨਿਨਾ ਦਤ੍ਤਂ ਯਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪੁष੍ਪਕਮ੍
ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਗਈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵਜੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਗੁਹਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਚ ਜਾਤੋऽਯਮਾਵਿਰ੍ਭੂਤੋ ਹਰਾਲਯੇ
ਇਹ ਗੁਹਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।