ਗਣਪਤਿਰੁਵਾਚ ਪਿਤੁਰ੍ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਮੁਖਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਭਾਗ੍ਯਵਾਁਲ੍ਲਭੇਤ੍
ਗਣਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਭਰਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ, ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ, ਇਹ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਸ ਨਿਰ੍ਲਿਪ੍ਤਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਰ੍ਨ ਹਿ ਸਂਯੁਤਃ
ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ।
ਯਾਵਨ੍ਤਿ ਚ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਭੋਗਾਰ੍ਹਾਣਿ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ—
ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨਸ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਸ੍ਵਰੂਪਿਣਮ੍
ਯੋਗੀ ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਨਣ ਹੈ।
ਵੈष੍ਣਵਾਸ੍ਤੇ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕਮ੍
ਵੈਸ਼ਨਵ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸ਼੍ਯਾਮਸੁਨ੍ਦਰਮ੍ 3.42.
ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਆਮਸੁੰਦਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਅਤੀਵਾਮੂਲ੍ਯਸਦ੍ਰਤ੍ਨਭੂषਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਭੂषਿਤਮ੍
ਉਹ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਦਾ ਦਾਸ੍ਯੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਯਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜੋ ਦਾਸ ਬਣ ਕੇ ਲਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾ ਸृष੍ਟ੍ਯੁਨ੍ਮੁਖਃ ਕृष੍ਣਃ ਸਸृਜੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਮੁਦਾ । ਤਦ੍ਯੋਨੌ ਹ੍ਯਰ੍ਪਿਤਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾਡ੍ਡਿਮ੍ਭੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਚਨਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਜਣਨੀ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਬੀਜ ਅੰਡਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਲਕ੍ਸ਼ਵਰ੍षੇਣ ਗਰ੍ਭਾਡ੍ਡਿਮ੍ਭੋ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਃ
ਇਕ ਲੱਖ ਦਿਵਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅੰਡਾ ਜਣਨੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ।
ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਸੇਨ ਸਮਂ ਭ੍ਰਾਤਰ੍ਮੁਖਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਰਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਕ ਬੂੰਦ ਨਿਕਲ ਆਈ।
ਤਜ੍ਜਲੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤੋ ਡਿਮ੍ਭੋ ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਾਣਿ ਲਕ੍ਸ਼ਕਮ੍
ਉਹ ਅੰਡਾ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਲੱਖ ਦਿਵਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਯਾਵਨ੍ਤਿ ਗਾਤ੍ਰਲੋਮਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਹਨ—
ਤਤ੍ਰੈਵ ਪ੍ਰਤਿਵਿਧ੍ਯਣ੍ਡੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਉਸੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਵਿਰਾਡਾਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਜਨਸ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਮਹਾਵਿਰਾਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੀ।
ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਕਲਯਾ ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਵਿਰਾਡਭੂਤ੍ 3.42.
ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਰਾਹੀਂ, ਛੋਟਾ ਵਿਰਾਟ ਜਨਮਿਆ।
ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਦਂਸ਼ਃ ਪਾਤਾ ਯਃ ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪਨਿਵਾਸਕृਤ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਸ੍ਵਾਂਸ਼ਕਲਯਾ ਨਾਨਾਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਧਰੋ ਹਰਿਃ
ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਥਂ ਲਜ੍ਜਾਦਿਰਹਿਤਃ ਸ ਚ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਮਯੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਹ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਲੱਜਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ?
ਲਜ੍ਜਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਲਜ੍ਜਾਯਾ ਮਤੋऽਯਂ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਮਤਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਵਾਲੀ ਰਾਏ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤੀ ਦੁਰ੍ਗਾ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਸਾ ਚ ਸ਼ੈਲਜਾ
ਦੁਰਗਾ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਧਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਯਾ ਚ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਬਭੂਵ ਹ
ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਣਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵੀ ਯਾ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵੀ ਯਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਿਯਾ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਵਿਤਰੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ।
ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਮੁਖ ਨਿਰ੍ਗਤਾ
ਸਰਸਵਤੀ, ਦੋ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵੀ ਯਾ ਜ੍ਞਾਨਸੂਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸਂਯੁਤਾ 3.42.
ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭ੍ਰਾਤਰ੍ਗੋਲੋਕੇ ਚ ਬਭੂਵ ਹ
ਭਰਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ।
ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੈਕੁਣ੍ਠਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਤ੍ਪਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਪੰਡਿਤ ਜੀ, ਵੈਕੁੰਠ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵਃ ਕृष੍ਣਾਰ੍ਦ੍ਧਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ
ਉਥੇ ਨਾਰਾਯਣ, ਦੇਵਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਰਧ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।