ਏਵਂਰੂਪਂ ਪਰਂ ਬਿਭ੍ਰਦ੍ਭਗਵਾਨੇਕ ਏਵ ਸਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਨਿਰ੍ਜਨ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਜਲਂ ਘੋਰਂ ਨਿਰ੍ਵਾਤਂ ਤਮਸਾ ਵृਤਮ੍
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਜਗਤ ਜੰਤੂਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼ੈਲਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਵਿਹੀਨਂ ਵਿਕृਤਾਕृਤਮ੍
ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁੱਖ, ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਆਲੋਚ੍ਯ ਮਨਸਾ ਸਰ੍ਵਮੇਕ ਏਵਾਸਹਾਯਵਾਨ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਸੀ।
ਆਵਿਰ੍ਬਭੂਵੁਃ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਪੁਂਸੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੋਂ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਤਤੋ ਮਹਾਨਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪਞ੍ਚਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਚ
ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਆਵਿਰ੍ਬਭੂਵ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਸ਼ਂਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਦ੍ਮਧਰਃ ਸ੍ਮੇਰਮੁਖਾਮ੍ਬੁਜਃ
ਉਹ ਸੰਗ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖੜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦਾ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਵਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਃ ਸ਼੍ਰੀਵਿਧਿਃ ਸ਼੍ਰੀਵਿਭਾਵਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਉਹ ਲੱਖਮੀ ਜੀ ਦੇ ਵਾਸ ਸਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਸਭ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਸਨ।
ਕਾਮਦੇਵਪ੍ਰਭਾਮृष੍ਟਰੂਪਲਾਵਣ੍ਯਸੁਨ੍ਦਰਃ
ਉਹ ਰੂਪ ਤੇ ਸੋਹਣਪ ਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਕਾਰਣਮ੍ ।। 1.3.
ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਰਿਆਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਤੇ ਉਹ ਕਰਮ ਜੋ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸ੍ਤਤ੍ਫਲਦਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਤਪਸ੍ਵੀਸ਼ਂ ਚ ਤਾਪਸਮ੍
ਤਪ, ਉਸ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਫਲ, ਤਪਸੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੇ ਆਪ ਤਪਸੀ।
ਨਿष੍ਕਾਮਂ ਕਾਮਰੂਪਂ ਚ ਕਾਮਘ੍ਨਂ ਕਾਮਕਾਰਣਮ੍
ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ।
ਵੇਦਰੂਪਂ ਵੇਦਭਵਂ ਵੇਦੋਕ੍ਤਫਲਦਂ ਫਲਮ੍
ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਵੇਦਾਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਫਲ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਫਲ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ ਉਵਾਸ ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਟਿਕ ਗਿਆ।
ਨਾਰਾਯਣਕृਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਵਣ ਸਾਥੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਾਗਾਰੇ ਵਿਪਦ੍ਗ੍ਰਸ੍ਤਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਫਟਿਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਦਿਗਮ੍ਬਰਃ
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਸਿਰਫ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਵਰ੍ਣਾਭ ਜਟਾਭਾਰਧਰੋ ਵਰਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਪਟ੍ਟਿਸ਼ਧਰੋ ਜਪਮਾਲਾਕਰਃ ਪਰਃ 1.3.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਤੇ ਭਾਲਾ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਮਾਲਾ ਵੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਰੀਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਞ੍ਜਯਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹਨ, ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਮੌਤ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਮृष੍ਟਮੁਖਦृਸ਼੍ਯੋ ਮਨੋਹਰਃ
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤੁष੍ਟਾਵ ਤਂ ਪੁਟਾਞ੍ਜਲਿਃ
ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਵਰਂ ਜਯਦਾਨਾਂ ਚ ਵਨ੍ਦੇ ਤਮਪਰਾਜਿਤਮ੍
ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਉਸ ਅਜਿੱਤ, ਜਿੱਤ ਤੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼ਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਭ ਸਵਾਮੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਾਕਾਰਣਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਘ੍ਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਜਂ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਜਗਤ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਜਗਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਤੇਜਃਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤੇਜੋਦਂ ਸਰ੍ਵਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾਂ ਵਰਮ੍ ਨਾਰਾਯਣਂ ਚ ਸਂਭਾष੍ਯ ਸ ਉਵਾਸ ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ
ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਭ ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ।
ਇਤਿ ਸ਼ਮ੍ਭੁਕृਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯੋ ਜਨਃ ਸਂਯਤਃ ਪਠੇਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਸਨ੍ਤਤਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਮਿਤ੍ਰਂ ਧਨਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਮੇਵ ਚ
—ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਧਨ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਧਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।