ਮਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕ ਹੇ ਵਤ੍ਸ ਮਦੀਯਂ ਵਚਨਂ ਸ਼ृਣੁ
ਮੇਰੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਗृਹੇ ਤਿष੍ਠ ਸੁਖਂ ਵਤ੍ਸ ਤਪਸ੍ਯਾਂ ਕੁਰੁ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍
ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਪੁੱਤ, ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਤਪ ਕਰ।
ਮਾਤੁਰ੍ਵਚਨਮਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਤਾਂ ਚਕਾਰ ਹ
ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਵਚਨ ਕਰ ਲਿਆ।
ਕਾਰ੍ਤਵੀਰ੍ਯਂ ਹਨਿष੍ਯਾਮਿ ਲੀਲਯਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਧਮਮ੍
ਮੈਂ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੈ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਯ੍ਯ ਪੁਰੋ ਮਾਤੁਰ੍ਵਿਲਲਾਪ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਰਾਮ ਉਵਾਚ ਯੋ ਨ ਹਨ੍ਤਿ ਮਹਾਮੂਢੋ ਰੌਰਵਂ ਸ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਮਾਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤਤਂ ਮਨ੍ਦਕਾਰੀ ਚ ਨਿਨ੍ਦਕਃ ਕਟੁਜਲ੍ਪਕਃ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਲਸੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰਕਸ਼ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ—
ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਦ੍ਰਵਿਣਾਦਾਨਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਸਤਿ
ਦੁਇਜਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਲੈਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦੇਣਾ—
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਚਾਜਗਾਮ ਭृਗੁਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਪ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਰੇਣੁਕਾਰਾਮੌ ਵਿਨਤੌ ਸਂਬਭੂਵਤੁਃ
ਰੇਣੁਕਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਝੁਕ ਗਏ।
ਭृਗੁਰੁਵਾਚ ਜਲਬੁਦ੍ਬੁਦਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਂਸਾਰੇ ਚ ਚਰਾਚਰਮ੍
ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਸਤ੍ਯਸਾਰਂ ਸਤ੍ਯਬੀਜਂ ਕृष੍ਣਂ ਚਿਨ੍ਤਯ ਪੁਤ੍ਰਕ
ਸੱਚ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਬੀਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਪੁੱਤ।
ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ਤਦ੍ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਭਵਿਤਾ ਯਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਆਵੇਗਾ।
ਭੂਤਂ ਭਵ੍ਯਂ ਭਵਿष੍ਯਂ ਚ ਯਤ੍ਕृष੍ਣੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍
ਭੂਤਕਾਲ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮਾਯਾਬੀਜਂ ਮਾਯਿਨਾਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਮ੍
ਮਾਇਆ ਦਾ ਬੀਜ ਤੇ ਮਾਇਆਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਦਯਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਭੁੱਖ, ਨੀਂਦ, ਦਇਆ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਸੋਭਾ ਆਦਿ—
ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵ ਕਿਂਕਰਾਃ
ਅਕਲ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੇ ਵਾ ਕੇषਾਂ ਚ ਪਿਤਰਃ ਕੇ ਵਾ ਕੇषਾਂ ਸੁਤਾਃ ਸੁਤ
ਕੌਣ ਕਿਸ ਦੇ ਪਿਓ ਹਨ, ਤੇ ਕੌਣ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਹਨ, ਪੁੱਤ?
ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਮਾ ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮਾ ਰੋਦੀਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦੇ; ਤੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਨਾ ਰੋ, ਪੁੱਤ।
ਸਂਕੇਤਾਖ੍ਯੋਚ੍ਚਾਰਣੇਨ ਯਦ੍ਰੁਦਨ੍ਤਿ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਂਸ਼ਂ ਚ ਪृਥਿਵੀ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯਸ੍ਥਿਤ੍ਵਚਾਦਿਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਨਾਂ ਉਚਾਰ ਕੇ ਰੋਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮਾਸ ਵਰਗਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤੋਯਾਂਸ਼ਂ ਚ ਤਥਾ ਤੋਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਂਸ਼ਂ ਗਗਨਂ ਤਥਾ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਖਾਲੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਲੀਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕੋ ਵਾऽऽਯਾਸ੍ਯਤਿ ਰੋਦਨਾਤ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਸਭ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੋਣ ਨਾਲ ਕੌਣ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਵੇਦੋਕ੍ਤਂ ਚੈਵ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁ ਤਤ੍ਪਾਰਲੌਕਿਕਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਕਰ।
ਭृਗੋਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਕਂ ਤਤ੍ਯਾਜ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਤਾ।
ਰੇਣੁਕੋਵਾਚ ।। ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਨੁਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਾਣਨਾਥਸ੍ਯ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ । ऋਤੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਦਿਵਸੇ ਮृਤੋऽਯਂ ਚਾਦ੍ਯ ਮਾਨਦਃ
ਰੇਣੁਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਦਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਾ ਕਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾऽਤ੍ਰ ਵਦ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਮਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ।
ਭृਗੁਰੁਵਾਚ ਚਤੁਰ੍ਥਦਿਵਸਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਭਰ੍ਤ੍ਤੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇऽਹ੍ਨਿ ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਦੈਵਪਿਤ੍ਰ੍ਯਯੋਃ
ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਲਈ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਯਾਲਗ੍ਰਾਹੀ ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਲਂ ਬਿਲਾਦੁਦ੍ਧਰਤੇ ਬਲਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਜਬਰ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਬਿਲੋਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਮੋਦਤੇ ਸ੍ਵਾਮਿਨਾ ਤਤ੍ਰ ਯਾਵਦਿਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਤਕ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰ ਹਨ।