ਮੁਨਿਃ ਸਮ੍ਭੂਤਸਮ੍ਭਾਰੈਰ੍ਹਰ੍षਯੁਕ੍ਤੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਕਪਿਲਾਸੈਨ੍ਯਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮਾਤ੍ਮਵਰ੍ਗਪਰਾਜਯਮ੍ ਦੂਤਾਨ੍ਤ੍ਸਂਪ੍ਰੇष੍ਯ ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਚਾਜਹਾਰ ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਦੂਤ ਭੇਜੇ ਕਿ ਕਪਿਲ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ। ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਦੂਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਕੁਪਿਤੋ ਮੁਨਿਸਨ੍ਨਿਧਿਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।
ਯੁਦ੍ਧਂ ਦੇਹਿ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਿਂ ਵਾ ਧੇਨੁਂ ਚ ਵਾਞ੍ਛਿਤਾਮ੍
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਜੰਗ ਕਰ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਗਾਂ ਦੇ ਦੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦੂਤਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਹਾਸ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਃ
ਦੂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੱਸ ਪਿਆ।
ਮੁਨਿਰੁਵਾਚ ਵਿਵਿਧਂ ਚ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੋਜਿਤਸ਼੍ਚ ਯਥੋਚਿਤਮ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।"
ਕਪਿਲਾਂ ਯਾਚਤੇ ਰਾਜਾ ਮਮ ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਰਾਜਾ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਮੁਨੇਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੂਤਃ ਸਰ੍ਵਮੁਵਾਚ ਹ
ਮੁਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਤ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਖ ਦਿੱਤਾ।
ਮੁਨਿਸ਼੍ਚ ਕਪਿਲਾਮਾਹ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਕਿਙ੍ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?"
ਕਪਿਲਾ ਚ ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।
ਜਯਂ ਭਵਤੁ ਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਯੁਦ੍ਧੇ ਜੇष੍ਯਸਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਜਿੱਤੇਂਗਾ।
ਨृਪੇਣ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤੇ ਯੁਦ੍ਧਮਯੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਪਿਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਿਰਰਾਮ ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ
ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਲੜਾਈ ਕਰਨਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਸਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਕਪਿਲਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।
ਮੁਨਿਰ੍ਮਨਸ੍ਵੀ ਸੈਨ੍ਯਂ ਚ ਸਜ੍ਜੀਕृਤ੍ਯ ਤਤੋ ਮੁਨੇ
ਮੁਨੀ ਨੇ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ।
ਰਾਜਾ ਜਗਾਮ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਨਨਾਮ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਮ੍
ਰਾਜਾ ਜੰਗ ਲਈ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਰਾਜਸੈਨ੍ਯਂ ਜਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਪਿਲਾਸੇਨਯਾ ਬਲਾਤ੍
ਕਪਿਲਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਰਾਜਸੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਧਨੁਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਸਜ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸਾ ਸੇਨਾ ਕਾਪਿਲੀ ਮੁਦਾ
ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤਣੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਪਿਲਾ ਦੀ ਫੌਜ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਨ੍ਯਸ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਕਾਰ ਹ
ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਬਲਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਿਂਚਿਦੇਵ ਪਲਾਯਿਤਮ੍
ਰਾਜੇ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਚੀ ਸੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਭੱਜ ਗਏ।
ਕृਪਾਨਿਧਿਸ਼੍ਚ ਕृਪਯਾ ਤਤ੍ਸੈਨ੍ਯਂ ਸਞ੍ਜਹਾਰ ਚ
ਦਇਆਵਾਨ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਨृਪਾਯ ਮੁਨਿਨਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਦਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚਰਣਰੇਣਵਃ ਕਮਣ੍ਡਲੁਜਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਜੀਵਯਾਮਾਸ ਤਂ ਨृਪਮ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਤੇ ਕਮੰਡਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੁਨਿਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ਿषਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਂ ਤ੍ਵਾਲਿਲਿਙ੍ਗ ਸਃ
ਮੁਨੀ ਨੇ ਚੰਗੀਆਂ ਦੂਆਵਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
ਨਵਨੀਤਂ ਹਿ ਹृਦਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤੁ ਸਨ੍ਤਤਮ੍ ਉਵਾਚ ਤਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਗृਹਂ ਗਚ੍ਛ ਧਰਾਧਿਪ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੇਂ ਮੱਖਣ ਵਰਗੇ ਨਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ।"
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਤृਤੀਯੇ ਗਣਪਤਿਖਣ੍ਡੇ ਨਾਰਦਨਾਰਾਯਣਸਂਵਾਦੇ ਜਮਦਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਤਵੀਰ੍ਯਾਰ੍ਜੁਨਯੁਦ੍ਧਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ 'ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ' ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ, ਗਣਪਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, 'ਜਮਦਗਨੀ ਤੇ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪਚਵੀੰ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਹਿਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਨੀਤਿਸਾਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤੁਸੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਲੇ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।"
ਮੁਨਿਰੁਵਾਚ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪਤ੍ਸ੍ਥਿਰਾ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇ ਧਰ੍ਮੇ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਪੱਕਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।"
ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਰਾਹਾਰਂ ਸਮਾਨੀਯ ਗृਹਂ ਨृਪ । ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਮੂਰ੍ਛਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਦਰੇਣੁਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ਿषਮ੍
ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਇਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਤੈਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਨृਪਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਮ੍
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ।
ਮੁਨਿਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਸਨ੍ਨਾਹਂ ਤਂ ਯੋਦ੍ਧੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ।
ਕਪਿਲਾਦਤ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ੍ਯਸ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਕਾਰ ਤਮ੍
ਕਪਿਲ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜਾ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ
ਫੇਰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ—