ਅਥਵਾ ਨ ਦਦਾਸਿ ਤ੍ਵਂ ਨ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਗृਹਾਤ੍
ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।
ਕਥਂ ਰੋਦਿषਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਮਾਯਾਮੋਹਿਤਚੇਤਨਃ
ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਭੁਲੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆ, ਕਿਉਂ ਰੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਕੋ ਮੇ ਤਵਾਹਂ ਕਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਲਯੋਜਿਤਃ
ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਸਮੇਂ ਨੇ ਸਾਡਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਾਤਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ?
ਮਨੋ ਜਾਨਾਤਿ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਤ੍ਮੀਯਂ ਚੇਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਮਨ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਆਪਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਪਰਾਇਆ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਧੇਨੁਸ਼੍ਚ ਸੁषਾਵ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਨਿਰ੍ਗਤਾਃ ਕਪਿਲਾਵਕ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਤ੍ਰਿਕੋਟ੍ਯਃ ਖਡ੍ਗਧਾਰਿਣਾਮ੍
ਕਪਿਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲੇ।
ਵਿਨਿਸ੍ਸृਤਾ ਲੋਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਤਕੋਟਿਧਨੁਰ੍ਦ੍ਧਰਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੌ ਕਰੋੜ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਨਿਕਲੇ।
ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਸ੍ਥਲਾਨ੍ਨਿਸ੍ਸृਤਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਕੋਟ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਧਾਰਿਣਾਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਭਾਲੇ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲੇ।
ਵਿਨਿਸ੍ਸृਤਾਃ ਪਾਦਤਲਾਦ੍ਵਾਦ੍ਯਭਾਣ੍ਡਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਜਿਆਂ ਨਿਕਲੇ।
ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਾ ਗੁਹ੍ਯਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤ੍ਰਿਕੋਟਿਮ੍ਲੇਚ੍ਛਜਾਤਯਃ।। ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਕਪਿਲਾ ਮੁਨਯੇ ਚਾਭਯਂ ਦਦੌ। ਯੁਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਤ੍ਵਂ ਨ ਯਾਹੀਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ
ਉਸ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਤੋਂ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਵਿਦੇਸੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਫੌਜਾਂ ਲੜਨ, ਤੂੰ ਨਾ ਜਾ।'
ਮੁਨਿਃ ਸਮ੍ਭੂਤਸਮ੍ਭਾਰੈਰ੍ਹਰ੍षਯੁਕ੍ਤੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਕਪਿਲਾਸੈਨ੍ਯਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮਾਤ੍ਮਵਰ੍ਗਪਰਾਜਯਮ੍ ਦੂਤਾਨ੍ਤ੍ਸਂਪ੍ਰੇष੍ਯ ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਚਾਜਹਾਰ ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਦੂਤ ਭੇਜੇ ਕਿ ਕਪਿਲ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ। ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਦੂਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਕੁਪਿਤੋ ਮੁਨਿਸਨ੍ਨਿਧਿਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।
ਯੁਦ੍ਧਂ ਦੇਹਿ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਿਂ ਵਾ ਧੇਨੁਂ ਚ ਵਾਞ੍ਛਿਤਾਮ੍
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਜੰਗ ਕਰ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਗਾਂ ਦੇ ਦੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦੂਤਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਹਾਸ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਃ
ਦੂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੱਸ ਪਿਆ।
ਮੁਨਿਰੁਵਾਚ ਵਿਵਿਧਂ ਚ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੋਜਿਤਸ਼੍ਚ ਯਥੋਚਿਤਮ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।"
ਕਪਿਲਾਂ ਯਾਚਤੇ ਰਾਜਾ ਮਮ ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਰਾਜਾ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਮੁਨੇਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੂਤਃ ਸਰ੍ਵਮੁਵਾਚ ਹ
ਮੁਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਤ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਖ ਦਿੱਤਾ।
ਮੁਨਿਸ਼੍ਚ ਕਪਿਲਾਮਾਹ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਕਿਙ੍ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?"
ਕਪਿਲਾ ਚ ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।
ਜਯਂ ਭਵਤੁ ਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਯੁਦ੍ਧੇ ਜੇष੍ਯਸਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਜਿੱਤੇਂਗਾ।
ਨृਪੇਣ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤੇ ਯੁਦ੍ਧਮਯੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਪਿਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਿਰਰਾਮ ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ
ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਲੜਾਈ ਕਰਨਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਸਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਕਪਿਲਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।
ਮੁਨਿਰ੍ਮਨਸ੍ਵੀ ਸੈਨ੍ਯਂ ਚ ਸਜ੍ਜੀਕृਤ੍ਯ ਤਤੋ ਮੁਨੇ
ਮੁਨੀ ਨੇ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ।
ਰਾਜਾ ਜਗਾਮ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਨਨਾਮ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਮ੍
ਰਾਜਾ ਜੰਗ ਲਈ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਰਾਜਸੈਨ੍ਯਂ ਜਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਪਿਲਾਸੇਨਯਾ ਬਲਾਤ੍
ਕਪਿਲਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਰਾਜਸੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਧਨੁਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਸਜ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸਾ ਸੇਨਾ ਕਾਪਿਲੀ ਮੁਦਾ
ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤਣੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਪਿਲਾ ਦੀ ਫੌਜ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਨ੍ਯਸ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਕਾਰ ਹ
ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਬਲਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਿਂਚਿਦੇਵ ਪਲਾਯਿਤਮ੍
ਰਾਜੇ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਚੀ ਸੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਭੱਜ ਗਏ।
ਕृਪਾਨਿਧਿਸ਼੍ਚ ਕृਪਯਾ ਤਤ੍ਸੈਨ੍ਯਂ ਸਞ੍ਜਹਾਰ ਚ
ਦਇਆਵਾਨ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਨृਪਾਯ ਮੁਨਿਨਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਦਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚਰਣਰੇਣਵਃ ਕਮਣ੍ਡਲੁਜਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਜੀਵਯਾਮਾਸ ਤਂ ਨृਪਮ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਤੇ ਕਮੰਡਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।