ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਭृਗਵੇ ਦਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਿਯਪੁਤ੍ਰਾਯ ਭੂਮਿਪ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ—
ਗੋਲੋਕਜਾ ਕਾਮਧੇਨੁਰ੍ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਗੋਲੋਕ ਵਿਚੋਂ ਜੰਮੀ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਰੇ ਹਾਲਿਕੋ ਮੂਢਸ੍ਤੁਤ੍ਯਾ ਨੋਤ੍ਥਾਪਿਤੋ ਬੁਧਃ
ਮੈਂ, ਹੇ ਮੂਰਖ ਹਾਲੀ, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਤਾਰੀਫ਼ ਨਾਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ।
ਗृਹਂ ਗਚ੍ਛ ਗृਹਂ ਗਚ੍ਛ ਮੇ ਕੋਪਂ ਨੈਵ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯ
ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ; ਮੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਵਧਾ।
ਮੁਨੇਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚੁਕੋਪ ਸ ਨਰਾਧਿਪਃ
ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ।
ਗਤ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਯਸਕਾਸ਼ਂ ਸ ਕੋਪਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਿਤਾਧਰਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੌਜੀਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਹੋਠ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕਪਿਲਾਸਨ੍ਨਿਧਿਂ ਗਤ੍ਵਾ ਰੁਰੋਦ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਃ
ਕਪਿਲ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰੋ ਪਿਆ।
ਰੁਦਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਰਭਿਸ੍ਤਮੁਵਾਚ ਹ
ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਰੋਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸੁਰਭਿਰੁਵਾਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਪਾਲਯਿਤਾ ਦਾਤਾ ਸ੍ਵਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਚ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦਾਤਾ ਆਪ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਚੇਨ੍ਨृਪੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਮਾਂ ਦਦਾਸਿ ਤਪੋਧਨ
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ।
ਅਥਵਾ ਨ ਦਦਾਸਿ ਤ੍ਵਂ ਨ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਗृਹਾਤ੍
ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।
ਕਥਂ ਰੋਦਿषਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਮਾਯਾਮੋਹਿਤਚੇਤਨਃ
ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਭੁਲੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆ, ਕਿਉਂ ਰੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਕੋ ਮੇ ਤਵਾਹਂ ਕਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਲਯੋਜਿਤਃ
ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਸਮੇਂ ਨੇ ਸਾਡਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਾਤਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ?
ਮਨੋ ਜਾਨਾਤਿ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਤ੍ਮੀਯਂ ਚੇਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਮਨ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਆਪਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਪਰਾਇਆ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਧੇਨੁਸ਼੍ਚ ਸੁषਾਵ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਨਿਰ੍ਗਤਾਃ ਕਪਿਲਾਵਕ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਤ੍ਰਿਕੋਟ੍ਯਃ ਖਡ੍ਗਧਾਰਿਣਾਮ੍
ਕਪਿਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲੇ।
ਵਿਨਿਸ੍ਸृਤਾ ਲੋਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਤਕੋਟਿਧਨੁਰ੍ਦ੍ਧਰਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੌ ਕਰੋੜ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਨਿਕਲੇ।
ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਸ੍ਥਲਾਨ੍ਨਿਸ੍ਸृਤਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਕੋਟ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਧਾਰਿਣਾਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਭਾਲੇ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲੇ।
ਵਿਨਿਸ੍ਸृਤਾਃ ਪਾਦਤਲਾਦ੍ਵਾਦ੍ਯਭਾਣ੍ਡਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਜਿਆਂ ਨਿਕਲੇ।
ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਾ ਗੁਹ੍ਯਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤ੍ਰਿਕੋਟਿਮ੍ਲੇਚ੍ਛਜਾਤਯਃ।। ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਕਪਿਲਾ ਮੁਨਯੇ ਚਾਭਯਂ ਦਦੌ। ਯੁਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਤ੍ਵਂ ਨ ਯਾਹੀਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ
ਉਸ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਤੋਂ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਵਿਦੇਸੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਫੌਜਾਂ ਲੜਨ, ਤੂੰ ਨਾ ਜਾ।'
ਮੁਨਿਃ ਸਮ੍ਭੂਤਸਮ੍ਭਾਰੈਰ੍ਹਰ੍षਯੁਕ੍ਤੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਕਪਿਲਾਸੈਨ੍ਯਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮਾਤ੍ਮਵਰ੍ਗਪਰਾਜਯਮ੍ ਦੂਤਾਨ੍ਤ੍ਸਂਪ੍ਰੇष੍ਯ ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਚਾਜਹਾਰ ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਦੂਤ ਭੇਜੇ ਕਿ ਕਪਿਲ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ। ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਦੂਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਕੁਪਿਤੋ ਮੁਨਿਸਨ੍ਨਿਧਿਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।
ਯੁਦ੍ਧਂ ਦੇਹਿ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਿਂ ਵਾ ਧੇਨੁਂ ਚ ਵਾਞ੍ਛਿਤਾਮ੍
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਜੰਗ ਕਰ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਗਾਂ ਦੇ ਦੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦੂਤਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਹਾਸ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਃ
ਦੂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੱਸ ਪਿਆ।
ਮੁਨਿਰੁਵਾਚ ਵਿਵਿਧਂ ਚ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੋਜਿਤਸ਼੍ਚ ਯਥੋਚਿਤਮ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।"
ਕਪਿਲਾਂ ਯਾਚਤੇ ਰਾਜਾ ਮਮ ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਰਾਜਾ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਮੁਨੇਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੂਤਃ ਸਰ੍ਵਮੁਵਾਚ ਹ
ਮੁਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਤ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਖ ਦਿੱਤਾ।
ਮੁਨਿਸ਼੍ਚ ਕਪਿਲਾਮਾਹ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਕਿਙ੍ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?"
ਕਪਿਲਾ ਚ ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।