ਬਾਲਕਸ੍ਯ ਚ ਤਸ੍ਯੈਵ ਮਙ੍ਗਲਂ ਮਙ੍ਗਲੇ ਦਿਨੇ ਪੂਜ੍ਯਾਨਾਮਧਿਕੋ ਬਾਲਸ੍ਤੇਨੋਪਬਰ੍ਹਣਾਭਿਧਃ
ਮੰਗਲ ਦਿਨ 'ਤੇ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਰਸਮ ਹੋਈ; ਉਹ ਮਾਣਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਪਬਰਹਣ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਰਾਜਃ ਪ੍ਰਦਦੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਮੁਦਾऽਨ੍ਵਿਤਃ
ਸੂਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਉਪਬਰ੍ਹਣਸ੍ਤੁ ਕਾਲੇਨ ਹਰੇਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਪਬਰਹਣ ਨੇ ਹਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਏਕਦਾ ਗਣ੍ਡਕੀਤੀਰੇ ਤਂ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੌਵਨਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੰਡਕੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨੀ 'ਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਤਾਸ਼੍ਚ ਤੀਵ੍ਰਂ ਤਪਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯੋਗਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਉਪਬਰ੍ਹਣਗਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਤਾਸ਼੍ਚ ਤਂ ਵਵ੍ਰਿਰੇ ਪਤਿਮ੍
ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਪਬਰਹਣ ਗੰਧਰਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਚੁਣ ਲਿਆ।
ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤਾਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਯੁਵਾ ਸੁਸ੍ਥਿਰਯੌਵਨਃ
ਗੰਧਰਵ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ।
ਤਤੋऽਪਿ ਸੁਚਿਰਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਾਭਿਃ ਸਹਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਰਮ੍ਭਾਰਮ੍ਭੋਰੁਨਰ੍ਤਨੇ ਕਠਿਨਂ ਸ੍ਤਨਮ੍
ਰੰਭਾ ਦੇ ਨਾਚ 'ਚ ਉਸ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਤਨ ਨੂੰ ਹਿਲਦੇ ਵੇਖ ਕੇ,
ਦ੍ਰੁਤਂ ਤਤ੍ਯਾਜ ਸਙ੍ਗੀਤਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਪ੍ਰਾਪ ਸਭਾਤਲੇ
ਉਹ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਗੀਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵ੍ਰਜ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਨਿਂ ਚ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੀਂ ਤਨੁਮੁਤ੍ਸृਜ ।। 1.13.
ਤੂੰ ਹੁਣ ਸ਼ੂਦਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਗਾਂਧਰਵੀ ਅਕਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।
ਵਿਨਾ ਵਿਪਤ੍ਤੇਰ੍ਮਹਿਮਾ ਪੁਂਸਾਂ ਨੈਵ ਭਵੇਤ੍ਸੁਤ
ਪੁੱਤਰ, ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਵਿਧਿਰਗਚ੍ਛਤ੍ਪੁष੍ਕਰਾਦ੍ ਗृਹਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਮੂਲਾਧਾਰਂ ਸ੍ਵਾਧਿष੍ਠਾਨਂ ਮਣਿਪੂਰਮਨਾਹਤਮ੍
ਮੂਲਾਧਾਰ, ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ, ਮਣਿਪੂਰ ਤੇ ਅਨਾਹਤ,
ਇਡਾਂ ਸੁषੁਮ੍ਨਾਂ ਮੇਧਾਂ ਚ ਪਿਙ੍ਗਲਾਂ ਪ੍ਰਾਣਹਾਰਿਣੀਮ੍
ਇਡਾ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ, ਮੇਧਾ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਚ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਂ ਚ ਵਾਯੁਸਂਚਾਰਿਣੀਂ ਤਥਾ
ਵਿਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾਡੀ,
ਬੁਦ੍ਧਿਸਂਚਾਰਿਣੀਂ ਚੈਵ ਜ੍ਞਾਨਜृਮ੍ਭਨਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਬੁੱਧੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾਡੀ,
ਏਤਾਃ षੋਡਸ਼ਧਾ ਨਾਡੀਰ੍ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈ ਹਂਸਮੇਵ ਚ
ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨਾਡੀਆਂ ਅਤੇ ਹੰਸ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ,
ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਯੁਯੋਜ ਹ
ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਰਿਹਾ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਅੰਦਰਲੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।
ਵੀਣਾਂ ਤ੍ਰਿਤਨ੍ਤ੍ਰੀਂ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਂ ਵਾਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਨਿਧਾਯ ਚ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਤੰਤੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਮਿਲਣ ਲਈ ਔਖੀ ਵੀਣਾ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖੀ,
ਸਂਜਲ੍ਪਨ੍ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਸਾਰਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ 1.13.
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਚਾਰਿਆ।
ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਥਾਨਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਚਰਣਦ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੱਖੇ,
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਰਾਜਸ੍ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਯਾ ਸਹ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਉਸ ਪਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ,
ਪਤ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਲਪ੍ਯ ਰੁਰੁਦੁਰ੍ਭੁਸ਼ਮ੍
ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਕੀਤਾ।
ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੋषਿਤਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਮਹਿषੀ ਚ ਯਾ
ਪੰਜਾਹ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਮਹਿਸੀ ਸੀ,
ਉਚ੍ਚੈ ਰੁਰੋਦ ਸਾ ਤੀਵ੍ਰਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋਈ।
ਮਾਲਾਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦੇਹਿ ਮਾਂ ਬਨ੍ਧੋ ਨਿਮਗ੍ਨਾਂ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ
ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ, ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ, ਮੈਂ ਗਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਂ।'
ਵਿਸ੍ਰਮ੍ਭਕੇ ਸੁਵਸਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਚਨ੍ਦਨਕਾਨਨੇ
ਸੁਹਣੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ—
ਚਨ੍ਦਨਾਚਲਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯੇ ਚਾਰੁਚਨ੍ਦਨਕਾਨਨੇ
ਚੰਦਨ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸੋਹਣੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ,
ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਸ਼ੈਲੈਕਦੇਸ਼ੇ ਰਮ੍ਯੇ ਨਦੀਤਟੇ
ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਦੇ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ,