ਕੋਟਿਕਨ੍ਦਰ੍ਪਲਾਵਣ੍ਯਂ ਲੀਲਾਧਾਮ ਮਨੋਰਮਮ੍
ਕੋਟੀਆਂ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੋਹਣਾਪਣ, ਲੀਲਾ ਦਾ ਘਰ, ਮਨਮੋਹਣ।
ਸਦ੍ਰਤ੍ਨਭੂषਣੌਘੇਨ ਭੂषਿਤਂ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲਮ੍
ਅਸਲ ਨਗੀਆਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਵਕ੍ਸ਼ਃਸਂਭ੍ਰਾਜਤ੍ਕੌਸ੍ਤੁਭੇਨ ਵਿਰਾਜਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ।
ਰਤ੍ਨਸਿਂਹਾਸਨਸ੍ਥਂ ਚ ਵਨਮਾਲਾਵਿਭੂषਿਤਮ੍ 1.2.
ਨਗੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਮਯਂ ਸਰ੍ਵਬੀਜਂ ਸਰ੍ਵਾਧਾਰਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍
ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਬੀਜ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ।
ਕੋਟਿਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕਮ੍
ਕੋਟੀਆਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਰਾਸਮਣ੍ਡਲਮਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਰਾਸੇਸ਼੍ਵਰਂ ਵਰਮ੍
ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਿਆ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ, ਰਾਸ ਦਾ ਪਰਮ ਸੁਆਮੀ।
ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਬੀਜਂ ਚ ਸਤ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਰਮਵ੍ਯਯਮ੍ ।। । ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਵਰਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਰੂਪਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍
ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਬੀਜ, ਸੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਿਧੀ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸਿਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਮੀਸ਼ਾਨਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਨਿਤ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਆਮੀ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਮੇਕਂ ਚ ਪਰਮਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਕਮ੍
ਉਹ ਸੱਚਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ, ਇਕੋ ਇਕ, ਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਏਵਂਰੂਪਂ ਪਰਂ ਬਿਭ੍ਰਦ੍ਭਗਵਾਨੇਕ ਏਵ ਸਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਨਿਰ੍ਜਨ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਜਲਂ ਘੋਰਂ ਨਿਰ੍ਵਾਤਂ ਤਮਸਾ ਵृਤਮ੍
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਜਗਤ ਜੰਤੂਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼ੈਲਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਵਿਹੀਨਂ ਵਿਕृਤਾਕृਤਮ੍
ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁੱਖ, ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਆਲੋਚ੍ਯ ਮਨਸਾ ਸਰ੍ਵਮੇਕ ਏਵਾਸਹਾਯਵਾਨ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਸੀ।
ਆਵਿਰ੍ਬਭੂਵੁਃ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਪੁਂਸੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੋਂ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਤਤੋ ਮਹਾਨਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪਞ੍ਚਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਚ
ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਆਵਿਰ੍ਬਭੂਵ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਸ਼ਂਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਦ੍ਮਧਰਃ ਸ੍ਮੇਰਮੁਖਾਮ੍ਬੁਜਃ
ਉਹ ਸੰਗ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖੜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦਾ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਵਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਃ ਸ਼੍ਰੀਵਿਧਿਃ ਸ਼੍ਰੀਵਿਭਾਵਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਉਹ ਲੱਖਮੀ ਜੀ ਦੇ ਵਾਸ ਸਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਸਭ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਸਨ।
ਕਾਮਦੇਵਪ੍ਰਭਾਮृष੍ਟਰੂਪਲਾਵਣ੍ਯਸੁਨ੍ਦਰਃ
ਉਹ ਰੂਪ ਤੇ ਸੋਹਣਪ ਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਕਾਰਣਮ੍ ।। 1.3.
ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਰਿਆਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਤੇ ਉਹ ਕਰਮ ਜੋ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸ੍ਤਤ੍ਫਲਦਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਤਪਸ੍ਵੀਸ਼ਂ ਚ ਤਾਪਸਮ੍
ਤਪ, ਉਸ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਫਲ, ਤਪਸੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੇ ਆਪ ਤਪਸੀ।
ਨਿष੍ਕਾਮਂ ਕਾਮਰੂਪਂ ਚ ਕਾਮਘ੍ਨਂ ਕਾਮਕਾਰਣਮ੍
ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ।
ਵੇਦਰੂਪਂ ਵੇਦਭਵਂ ਵੇਦੋਕ੍ਤਫਲਦਂ ਫਲਮ੍
ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਵੇਦਾਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਫਲ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਫਲ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ ਉਵਾਸ ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਟਿਕ ਗਿਆ।
ਨਾਰਾਯਣਕृਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਵਣ ਸਾਥੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਾਗਾਰੇ ਵਿਪਦ੍ਗ੍ਰਸ੍ਤਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਫਟਿਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਦਿਗਮ੍ਬਰਃ
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਸਿਰਫ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਵਰ੍ਣਾਭ ਜਟਾਭਾਰਧਰੋ ਵਰਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।