ਵਿष੍ਣੁਦੇਹਾ ਯਥਾ ਗਾਵੋ ਵਿष੍ਣੁਦੇਹਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਯਜ੍ਞਪਤ੍ਨੀਂ ਯਥਾ ਦਾਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਸਦੈਵ ਤੁ
ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ,
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਭਾ ਵਿਚ ਆਖ ਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਾ ਪੂਰ੍ਣਹੋਮਂ ਸਾ ਸ਼ਿਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਦੌ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਾ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਖਣਾ ਦਿੱਤੀ।
ਉਵਾਚ ਦੁਰ੍ਗਾ ਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਸ਼ੁष੍ਕਕਣ੍ਠੌष੍ਠਤਾਲੁਕਾ
ਦੁਰਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਗਲਾ, ਹੋਠ ਤੇ ਤਾਲੂ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਡਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬੋਲੀ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਗਵਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਦੇਹਿ ਮਤ੍ਸ੍ਵਾਮਿਨਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇਵਾਂਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਦੇ ਦੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ।
ਤਦਾ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਦਾਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇਵਾਂਗੀ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ ਦਤ੍ਤਸ੍ਯਾਮੂਲ੍ਯ ਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਗਵਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਣੇਨ ਚ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਤਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਪਸ ਦੇਣ ਨਾਲ—
ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਦਾਤਾ ਲੋਕਃ ਸਰ੍ਵੋ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਇਸ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਦਾਤਾ ਹੈ।
ਦਿਗਮ੍ਬਰਂ ਪੁਰਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਮਿष੍ਯਾਮਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਮੁਨੇ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਂ ਗृਹ੍ਯਮਾਣਂ ਕੁਮਾਰੇਣ ਚ ਪਾਰ੍ਵਤੀ
ਜਦੋਂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ—
ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਸਾਧ੍ਵੀਤ੍ਯੇਵਮੇਵ ਦੁਰਤ੍ਯਯਮ੍
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਦੇਵਾਃ ਪਾਰ੍ਵਤੀਸਹਿਤਾਸ੍ਤਦਾ
ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ—
ਕੋਟਿਸੂਰ੍ਯ੍ਯਪ੍ਰਭੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਚਮਕਦੀ ਜੋਤਿ ਦੱਸੋ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖੀ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਸੋऽਯਂ ਤੇ षੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਕੇ ਵਯਂ ਯੋ ਮਹਾਵਿਰਾਟ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਤੇਰਾ ਸੋਲਵਾਂ ਅੰਸ਼ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਂ-ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਿਤੁਮਹਂ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਕਿਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਤਤ੍ਪਰਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਾਂ?
ਦੇਵਾ ਉਚੁਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਵੇਦਾ ਯਂ ਨ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵੇਦ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਜੋਗੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਸਮਰਥ ਹੈ।
ਮੁਨਯ ਉਚੁਃ ਸ੍ਤੋਤੁਮੀਸ਼ਾ ਨ ਵਾਣੀ ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਵਾਙ੍ਮਨਸਯੋਃ ਪਰਮ੍
ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬੋਲੀ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ।
ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਾਂ ਸ੍ਤੋਤੁਮਹੋ ਵਾਙ੍ਮਨਸੋਃ ਪਰਮ੍
ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ।
ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੁਵਾਚ ਕਿਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਕਾਰਣਮ੍
ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਰੀ-ਸਭਾਵ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਾਂ?
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰੁਵਾਚ ਕਿਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਕਲਾਸृष੍ਟਾ ਜਗਤਾਂ ਬੀਜਕਾਰਣਮ੍
ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਮੇਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈਂ।
ਹਿਮਾਲਯ ਉਵਾਚ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਃ ਕਿਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਸ੍ਤੋਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਤਾਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਣੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਮੈਂ ਅਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਾਂ?
ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਤਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾ ਵਿਰਰਮੁਰ੍ਮੁਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਧੌਤਵਸ੍ਤ੍ਰਾ ਜਟਾਭਾਰਂ ਬਿਭ੍ਰਤੀ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਵ੍ਰਤੇ
ਧੋਤੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁਚੱਜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਜ੍ਵਲਦਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਰੂਪਾ ਤੇਜੋਮੂਰ੍ਤਿਮਤੀ ਸਤੀ
ਉਹ ਸਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਜਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਚਾਨਣ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸੀ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਕੇ ਵਾ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਜ੍ਞਾ ਵੇਦਾ ਵਾ ਵੇਦਕਾਰਕਾਃ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ — ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਜਾਂ ਆਪ ਵੇਦ, ਜਾਂ ਉਹ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ?
ਤ੍ਵਦਂਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਕਲਾਃ
ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਫਿਰ ਤੇਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤ੍ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਮੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ੍ਥੂਲਾਤ੍ਸ੍ਥੂਲਤਮੋ ਮਹਾਨ੍
ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁੱਖਮ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹੈਂ।
ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਕਾਰਣਂ ਤ੍ਵਂ ਚ ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਕਾਰਣਮ੍
ਤੂੰ ਆਪ ਕਰਮ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।