ਵਾਸਯਾਮਾਸ ਤਂ ਤੇ ਚ ਰਤ੍ਨਸਿਂਹਾਸਨੇ ਵਰੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।
ਸਮ੍ਪੁਟਾਞ੍ਜਲਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਲਕਾਙ੍ਗਾਸ਼੍ਰੁਲੋਚਨਾਃ
ਸਭ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਸਰੀਰ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
ਸਸ੍ਮਿਤਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸਰ੍ਵਂ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾ
ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਹਿ ਜੀਵਿਨਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਤृਣਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਂ ਜਗਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਟਿੱਪ ਤੱਕ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।
ਆਵਿਰ੍ਭੂਤਾ ਚ ਸਾ ਮਤ੍ਤਃ ਸृष੍ਟੌ ਦੇਵੀ ਮਦਿਚ੍ਛਯਾ
ਉਹ ਦੇਵੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸृष੍ਟਿਕਰ੍ਤ੍ਰੀ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਜਨਨੀ ਪਰਾ
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਂ ਹੈ।
ਸੁਚਿਰਂ ਤਪਸਾ ਤਪ੍ਤਂ ਸ਼ਂਭੁਨਾ ਧ੍ਯਾਯਤਾ ਚ ਮਾਮ੍
ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਤਕ ਮੇਰੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
ਵ੍ਰਤਂ ਚ ਲੋਕਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮਸ੍ਯਾ ਨ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਮਾਯਯਾ ਮੋਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਿਮਸ੍ਯਾ ਵਾਸ੍ਤਵਂ ਵ੍ਰਤਮ੍
ਸਭ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਸ ਲਈ ਅਸਲ ਵ੍ਰਤ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਾ ਮਦਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤਿਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਮਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦੇਵ—
ਮृਦਾ ਵਿਨਾ ਘਟਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਕੁਲਾਲਸ਼੍ਚ ਯਥਾऽਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਮ੍ਹਾਰ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘੜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ,
ਵਿਨਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਥਾऽਹਂ ਚ ਸ੍ਵਸृष੍ਟਿਂ ਕਰ੍ਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਹਮਾਤ੍ਮਾ ਹਿ ਨਿਰ੍ਲਿਪ੍ਤੋऽਦृਸ਼੍ਯਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਚ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਮੈਂ ਆਪ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਹਾਂ।
ਅਹਂ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰੀ ਚ ਭਾਨੁਵਿਗ੍ਰਹਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਮੈਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਸੂਰਤ ਹੈ।
ਅਹਮਾਤ੍ਮਾ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਮੈਂ ਆਪ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਮਨ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ।
ਮੇਧਾ ਨਿਦ੍ਰਾਦਯਸ਼੍ਚੈਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਕਲਾਃ
ਸਮਝ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ।
ਅਹਂ ਗੋਲੋਕਨਾਥਸ਼੍ਚ ਵੈਕੁਣ੍ਠੇਸ਼ਃ ਸਨਾਤਨਃ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੋऽਤ੍ਰ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼ਃ ਪਾਰ੍षਦੈਰ੍ਵृਤਃ
ਮੈਂ ਗੋਲੋਕ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਪਤੀ ਤੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵ ਪਰਸ਼੍ਚ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਤ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਕੋਟਿਯੋਜਨੇ
ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਤੇ ਪੰਜ ਸੌ ਕਰੋੜ ਜੋਜਨ ਦੂਰ,
ਵ੍ਰਤਾਰਾਧ੍ਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਭੁਜਃ ਸ ਚ ਤਤ੍ਫਲਦਾਯਕਃ
ਉਹ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਦੇਹਾ ਯਥਾ ਗਾਵੋ ਵਿष੍ਣੁਦੇਹਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਯਜ੍ਞਪਤ੍ਨੀਂ ਯਥਾ ਦਾਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਸਦੈਵ ਤੁ
ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ,
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਭਾ ਵਿਚ ਆਖ ਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਾ ਪੂਰ੍ਣਹੋਮਂ ਸਾ ਸ਼ਿਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਦੌ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਾ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਖਣਾ ਦਿੱਤੀ।
ਉਵਾਚ ਦੁਰ੍ਗਾ ਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਸ਼ੁष੍ਕਕਣ੍ਠੌष੍ਠਤਾਲੁਕਾ
ਦੁਰਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਗਲਾ, ਹੋਠ ਤੇ ਤਾਲੂ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਡਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬੋਲੀ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਗਵਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਦੇਹਿ ਮਤ੍ਸ੍ਵਾਮਿਨਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇਵਾਂਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਦੇ ਦੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ।
ਤਦਾ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਦਾਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇਵਾਂਗੀ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ ਦਤ੍ਤਸ੍ਯਾਮੂਲ੍ਯ ਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਗਵਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਣੇਨ ਚ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਤਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਪਸ ਦੇਣ ਨਾਲ—
ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਦਾਤਾ ਲੋਕਃ ਸਰ੍ਵੋ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਇਸ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਦਾਤਾ ਹੈ।
ਦਿਗਮ੍ਬਰਂ ਪੁਰਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਮਿष੍ਯਾਮਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਾਂਗਾ।