ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਬਲਵਾਁਲ੍ਲੌਕਿਕੋ ਵੇਦਾਲ੍ਲੋਕਾਚਾਰਂ ਚ ਕਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਰੀਤ ਜਾਂ ਵੇਦ ਨੂੰ ਕੌਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ?
ਵੇਦੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਪੁਂਸੋਸ਼੍ਚ ਗਰੀਯਾਨ੍ਪੁਰੁषੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ, ਮੂਲ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਵਿਚ, ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੀ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਯੋਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਮੌ ਪ੍ਰਕृਤਿਪੂਰੁषੌ
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰਖ ਦੋਵੇਂ ਇਕਠੇ ਹਨ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਪੁਮਾਨ੍ਗਰੀਯਾਨ੍ਪ੍ਰਕृਤੇਸ੍ਤਥੈਵ ਨ ਤਤਸ਼੍ਚ ਸਾ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਦੇਵਾ ਮੁਨਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਸਦਿ
ਇਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਭ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਪਾਰ੍षਦੈਸ੍ਸਂਪਰਿਵृਤਂ ਯੁਤਂ ਸ਼੍ਯਾਮੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੈਃ ਅਵਰੁਹ੍ਯ ਮੁਦਾ ਯਾਨਾਦਾਜਗਾਮ ਸਭਾਤਲਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਕਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਤੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
ਤੁष੍ਟੁਵੁਸ੍ਤਂ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਦੇਵਂ ਵੈਕੁਣ੍ਠਵਾਸਿਨਮ੍
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨੇ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸਰਸ੍ਵਤੀਕਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਂ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੜੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਹਨ।
ਕੋਟਿਕਨ੍ਦਰ੍ਪਲਾਵਣ੍ਯਂ ਕੋਟਿਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮਪ੍ਰਭਮ੍
ਉਹ ਕੋਟੀਆਂ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਵਰਗੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਕੋਟੀਆਂ ਚੰਦ੍ਰਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸੇਵ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਸੇਵਕੈਃ ਸਤਤਂ ਸ੍ਤੁਤਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਯਾਮਾਸ ਤਂ ਤੇ ਚ ਰਤ੍ਨਸਿਂਹਾਸਨੇ ਵਰੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।
ਸਮ੍ਪੁਟਾਞ੍ਜਲਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਲਕਾਙ੍ਗਾਸ਼੍ਰੁਲੋਚਨਾਃ
ਸਭ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਸਰੀਰ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
ਸਸ੍ਮਿਤਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸਰ੍ਵਂ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾ
ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਹਿ ਜੀਵਿਨਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਤृਣਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਂ ਜਗਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਟਿੱਪ ਤੱਕ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।
ਆਵਿਰ੍ਭੂਤਾ ਚ ਸਾ ਮਤ੍ਤਃ ਸृष੍ਟੌ ਦੇਵੀ ਮਦਿਚ੍ਛਯਾ
ਉਹ ਦੇਵੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸृष੍ਟਿਕਰ੍ਤ੍ਰੀ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਜਨਨੀ ਪਰਾ
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਂ ਹੈ।
ਸੁਚਿਰਂ ਤਪਸਾ ਤਪ੍ਤਂ ਸ਼ਂਭੁਨਾ ਧ੍ਯਾਯਤਾ ਚ ਮਾਮ੍
ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਤਕ ਮੇਰੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
ਵ੍ਰਤਂ ਚ ਲੋਕਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮਸ੍ਯਾ ਨ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਮਾਯਯਾ ਮੋਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਿਮਸ੍ਯਾ ਵਾਸ੍ਤਵਂ ਵ੍ਰਤਮ੍
ਸਭ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਸ ਲਈ ਅਸਲ ਵ੍ਰਤ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਾ ਮਦਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤਿਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਮਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦੇਵ—
ਮृਦਾ ਵਿਨਾ ਘਟਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਕੁਲਾਲਸ਼੍ਚ ਯਥਾऽਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਮ੍ਹਾਰ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘੜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ,
ਵਿਨਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਥਾऽਹਂ ਚ ਸ੍ਵਸृष੍ਟਿਂ ਕਰ੍ਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਹਮਾਤ੍ਮਾ ਹਿ ਨਿਰ੍ਲਿਪ੍ਤੋऽਦृਸ਼੍ਯਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਚ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਮੈਂ ਆਪ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਹਾਂ।
ਅਹਂ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰੀ ਚ ਭਾਨੁਵਿਗ੍ਰਹਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਮੈਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਸੂਰਤ ਹੈ।
ਅਹਮਾਤ੍ਮਾ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਮੈਂ ਆਪ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਮਨ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ।
ਮੇਧਾ ਨਿਦ੍ਰਾਦਯਸ਼੍ਚੈਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਕਲਾਃ
ਸਮਝ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ।
ਅਹਂ ਗੋਲੋਕਨਾਥਸ਼੍ਚ ਵੈਕੁਣ੍ਠੇਸ਼ਃ ਸਨਾਤਨਃ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੋऽਤ੍ਰ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼ਃ ਪਾਰ੍षਦੈਰ੍ਵृਤਃ
ਮੈਂ ਗੋਲੋਕ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਪਤੀ ਤੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵ ਪਰਸ਼੍ਚ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਤ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਕੋਟਿਯੋਜਨੇ
ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਤੇ ਪੰਜ ਸੌ ਕਰੋੜ ਜੋਜਨ ਦੂਰ,
ਵ੍ਰਤਾਰਾਧ੍ਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਭੁਜਃ ਸ ਚ ਤਤ੍ਫਲਦਾਯਕਃ
ਉਹ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।