ਪਿਤਾਮਹਃ ਪਿਤृਪਿਤਾ ਤਤ੍ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਪਿਤਾਪਹਃ 1.10.
ਪਿਤਾਮਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤਾਮਹਃ ਪਿਤਾ ਮਾਤੁਃ ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹ ਏਵ ਚ
ਮਾਤਾਮਾ ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਾਮਾ ਵੀ।
ਪਿਤਾਮਹੀ ਪਿਤੁਰ੍ਮਾਤਾ ਤਚ੍ਛ੍ਵਸ਼੍ਰੂਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੀ
ਪਿਤਾਮਾਹੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਸ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਤਾਮਹੀ ਮਾਤृਮਾਤਾ ਮਾਤृਤੁਲ੍ਯਾ ਚ ਪੂਜਿਤਾ
ਮਾਤਾਮਾਹੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਵੇ।
ਵृਦ੍ਧਮਾਤਾਮਹੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਤ੍ਪਿਤੁਃ ਕਾਮਿਨੀ ਤਥਾ
ਮਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤृष੍ਵਸਾ ਪਿਤੁਰ੍ਮਾਤृष੍ਵਸਾ ਮਾਤੁਸ੍ਸ੍ਵਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ, ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ, ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਨਭਾਗ੍ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਜਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਂਸਿ ਜਨ੍ਯੇ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਧਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਇਹ ਸਭ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਪੁਤ੍ਰਪਤ੍ਨੀ ਵਧੂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਜਾਮਾਤਾ ਦੁਹਿਤੁਃ ਪਤਿਃ
ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਧੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਮਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਰਃ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਨਨਾਂਦਾ ਸ੍ਵਾਮਿਨਃ ਸ੍ਵਸਾ
ਦੇਵਰ ਪਤੀ ਦਾ ਭਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਨੰਦ ਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਜਾਯਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ਕਾਨ੍ਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵ ਪਤ੍ਨੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਭਾਰਿਆ, ਜਾਇਆ, ਪ੍ਰਿਆ, ਕਾਂਤਾ ਅਤੇ ਸਤਰੀ, ਇਹ ਸਭ ਪਤਨੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਪਤ੍ਨੀਮਾਤਾ ਤਥਾ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਸ੍ਤਤ੍ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ 1.10.
ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਸੁਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਿਨੀਜੋ ਭਾਗਿਨੇਯੋ ਭ੍ਰਾਤृਜੋ ਭ੍ਰਾਤृਪੁਤ੍ਰਕਃ
ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯਾਲੀਪਤਿਸ੍ਤੁ ਭ੍ਰਾਤਾ ਚ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰੈਕਤ੍ਵਹੇਤੁਨਾ
ਸਿਆਲੀ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਭਰਾ, ਸਸੁਰ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਦਾਤਾ ਭਯਤ੍ਰਾਤਾ ਪਤ੍ਨੀਤਾਤਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਖਾਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਦਾਤੁਸ਼੍ਚ ਯਾ ਪਤ੍ਨੀ ਭਗਿਨੀ ਗੁਰੁਕਾਮਿਨੀ ਮਾਤਾ ਚ ਤਤ੍ਸਪਤ੍ਨੀ ਚ ਕਨ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਿਯਾ ਤਥਾ
ਖਾਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਭੈਣ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਸਹਪਤਨੀ, ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤੁਰ੍ਮਾਤਾ ਪਿਤੁਰ੍ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਪਿਤ੍ਰੋਃ ਸ੍ਵਸਾ ਤਥਾ
ਮਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਸ-ਸਸੁਰ ਦੀ ਭੈਣ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੌਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰੇ ਚ ਪ੍ਰਪੌਤ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਸੁਤੇऽਪਿ ਚ
ਪੌਤ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਪੌਤ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਨ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਦੌਹਿਤ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਬਾਂਧਵਾਃ
ਕੁੜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੁੜੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ।
ਭ੍ਰਾਤृਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਜ੍ਞਾਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੁਕਨ੍ਯਾ ਚ ਭਗਿਨੀ ਪੋष੍ਯਾ ਮਾਤृਸਮਾ ਮੁਨੇ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਕੁੜੀ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨੋ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਵੈਵਾਹਿਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ 1.10.
ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਸੁਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਇਹ ਵਿਆਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ ਕਨ੍ਯਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਬਾਨ੍ਧਵਃ
ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਭਰਾ, ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ।
ਬਨ੍ਧੁਤਾ ਯੇਨ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧ ਚ ਤਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਨ੍ਧਵੋ ਦੁਃਖਦੋ ਦੈਵਾਨ੍ਨਿਸ੍ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋऽਸੁਖਪ੍ਰਦਃ
ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਬਿਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਵਿਦ੍ਯਾਜੋ ਯੋਨਿਜਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰੀਤਿਜਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਦੋਸਤੀ ਵਿਦਿਆ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਿਤ੍ਰਮਾਤਾ ਮਿਤ੍ਰਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਮਾਤृਤੁਲ੍ਯਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਦੋਸਤ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਨਾਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਹ ਕਮਲੋਦ੍ਭਵਃ
ਚੌਥਾ ਰਿਸ਼ਤਾ 'ਨਾਮ-ਸੰਬੰਧ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।
ਉਪਪਤ੍ਨ੍ਯਾਂ ਨਵਜ੍ਞਾ ਚ ਪ੍ਰੇਯਸੀ ਚਿਤ੍ਤਹਾਰਿਣੀ
ਉਪ-ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਵੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦੇਸ਼ਭੇਦੇ ਚ ਸਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਸ਼੍ਚ ਮਹਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਦੇਸ਼ਭੇਦੇ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਪਰ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਛੱਡਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।