ਵਿਵੇਚਿਕਾ ਚਾਵਰਣੀ ਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਢਕਣ ਵਾਲੀ।
ਸਤ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਨਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੱਚ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਰੂਪਾ ਮਮੇਯਂ ਸ਼੍ਰੀਰਿਤਿ ਚਾਵਰਣੀ ਚ ਧੀਃ
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪੌਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੌਤ੍ਰ ਹਾਂ।
ਗਚ੍ਛ ਰਾਜਨ੍ਨਦੀਤੀਰਂ ਭਜ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਸਨਾਤਨੀਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ ਕੇ ਸਦੀਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।
ਨਿष੍ਕਾਮਾਯ ਚ ਵੈਸ਼੍ਯਾਯ ਵੈष੍ਣਵਾਯ ਚ ਵੈष੍ਣਵੀ
ਜੋ ਵਪਾਰੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਦੇਵੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਦਦੌ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ ।। 2.62.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰਯੋਗ muni ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਸਂਪ੍ਰਾਪ ਤਾਂ ਨਿषੇਵ੍ਯ ਕृਪਾਮਯੀਮ੍
ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਦਇਆਮਈ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦੁਰ੍ਗੋਪਾਖ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਵਧੀਆ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪ੍ਰਕृਤਿ ਖਣ੍ਡੇ ਨਾਰਦਨਾਰਾਯਣਸਂਵਾਦੇ ਦੁਰ੍ਗੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੁਰਥਮੇਧਸ੍ਸਂਵਾਦੇ ਸੁਰਥਵੈਸ਼੍ਯਯੋਰਭਿਲषਿਤਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਖੰਡ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਸੁਰਥ ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਰਾਜਾ ਕੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਿषੇਵੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪਰਾਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ?
ਸਮਾਧਿਰ੍ਨਾਮ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਵਾ ਨਿष੍ਕਾਮਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਵਪਾਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਮਾਧੀ ਸੀ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਗੁਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਕਿਂ ਵਾ ਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ ਚ ਧ੍ਯਾਨਂ ਵਾ ਮਨੁਰੇਵ ਚ
ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਢੰਗ ਕੀ ਸੀ, ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਮੰਤਰ ਸੀ?
ਵੈਸ਼੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਕਿਂ ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਦਦੌ ਪਰਮ੍
ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ?
ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਿਂ ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਰਲਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ?
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਚ ਕਵਚਂ ਦੇਵ੍ਯਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਚੈਵ ਪੁਰਸ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਕਵਚ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਰੀਤੀਆਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਵਰ੍षਂ ਚ ਤਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਬਭੂਵ ਸਃ
ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤਕ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਰਾਜ੍ਞੇ ਦਦੌ ਰਾਜ੍ਯਵਰਂ ਮਨੁਤ੍ਵਂ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਸੁਖਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਰ ਅਤੇ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਖ ਦਿੱਤਾ।
ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਸ਼ੂਲਿਨੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕृष੍ਣੇਨ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਰੁਰੋਦ ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਡੇ ਤਮਚੇष੍ਟਂ ਸ਼੍ਵਾਸਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ 2.63.
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਹਿਲੇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਸਾਹ ਦੇ, ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਚੇਤਨਾਂ ਚ ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਵਯਂ ਚੈਤਨ੍ਯਰੂਪਿਣੀ
ਉਹ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿੱਤੀ।
ਤਮੁਵਾਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾऽਸੌ ਕृਪਯਾऽਤਿਕृਪਾਮਯੀ
ਫਿਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦਇਆਲੂ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਈ।
ਸ਼੍ਰੀਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਵਾਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਮਮਰਤ੍ਵਂ ਵਾ ਤਤੋ ਵਾऽਤਿਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਅਮਰ ਹੋਣਾ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਦੌਲਤ—
ਇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਵਾ ਮਨੁਤ੍ਵਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਮੇਵ ਚ
ਇੰਦਰ ਦਾ ਦਰਜਾ, ਜਾਂ ਮਨੂ ਦਾ ਦਰਜਾ, ਜਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ—
ਵੈਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ ਤਤੋऽਤਿਦੁਰ੍ਲਭਂ ਕਿਂ ਵਾ ਨ ਜਾਨੇ ਤਦਭੀਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਵੈਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਕੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕੀ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਵ ਸ਼ਰਣਾਪਨ੍ਨੋ ਦੇਹਿ ਯਦ੍ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਤਵ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਵਾਚ ਯਤੋ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਗੋਲੋਕਂ ਪਦਮੇਵ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਗੋਲੋਕ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਰਲਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਰ੍ਵਸਾਰਂ ਚ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਸੁਰਰ੍षੀਣਾਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ—
ਸ੍ਮਰਣਂ ਵਨ੍ਦਨਂ ਧ੍ਯਾਨਮਰ੍ਚਨਂ ਗੁਣਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਸਮਰਨ, ਵੰਦਨਾ, ਧਿਆਨ, ਅਰਚਨਾ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ—
ਏਤਦੇਵਂ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਨਵਧਾ ਭਕ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ 2.63.
ਇਹੀ ਨੌ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਲਕੜ ਹਨ।