ਮਨੁਰ੍ਬਭੂਵ ਸਾਵਰ੍ਣਿਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈ ਪੁष੍ਕਰੇ ਤਪਃ
ਸਾਵਰਣੀ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ 'ਚ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਮਨੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਦੁਰ੍ਗਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁರ್ಗਾ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪ੍ਰਕृ੦ ਨਾਰਦਨਾਰਾਯਣਸਂਵਾਦੇ ਦੁਰ੍ਗੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਦੁਰ੍ਗਾਦਿਨਾਮਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਥਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ 'ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ' ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਅਤੇ ਦੁರ್ಗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ 'ਦੁर्गਾ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ' ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸਤਾਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ ਵੈ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੇਧਸੋ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਵਰਾਤ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੇਧਸ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?
ਕਸ੍ਯ ਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮੇਧਸੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਮੇਧਸ ਕਿਹੜੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ?
ਸਖ੍ਯਂ ਬਭੂਵ ਕੁਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਵਾ ਪ੍ਰਭੋ ਨृਪਵੈਸ਼੍ਯਯੋਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਸੀ?
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਜਸੂਯਂ ਦ੍ਵਿਜਰਾਜੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰੁਪਤ੍ਨ੍ਯਾਂ ਚ ਤਾਰਾਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਭੂਚ੍ਚ ਬੁਧਃ ਸੁਤਃ
ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬੁਧ ਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਅਹੋ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵੇਦਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਉਲੰਘਣਾ ਤੇ ਵੇਦ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਤਾਰਾਂ ਸੁਰਗੁਰੋਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਂ ਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਾਰਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ ਤੇ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਸੀ।
ਸੁਸ੍ਨਾਤਾਂ ਸੁਨ੍ਦਰੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਪਯੋਧਰਾਮ੍
ਉਹ ਨ੍ਹਾਈ ਹੋਈ, ਸੋਹਣੀ, ਮੋਹਣੀ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਸੁਦਤੀਂ ਕੋਮਲਾਂਗੀਂ ਚ ਨਵਯੌਵਨਸਂਯੁਤਾਮ੍
ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ, ਅੰਗ ਨਰਮ ਤੇ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਕਸ੍ਤੂਰੀਬਿਨ੍ਦੁਨਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਧਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਬਿਨ੍ਦੁਨਾ 2.58.
ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਤੇ ਥੱਲੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲਕੀਰ ਸੀ।
ਵਾਯੁਨਾऽਧੋਵਸ੍ਤ੍ਰਹੀਨਾਂ ਸਕਾਮਾਂ ਰਕ੍ਤਲੋਚਨਾਮ੍
ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਹੇਠਲੇ ਕੱਪੜੇ ਉੱਡ ਗਏ, ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਨ ਸੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਸਸ੍ਮਿਤਾਂ ਨਮ੍ਨਵਕ੍ਤ੍ਰਾਂ ਚ ਲਜ੍ਜਯਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍
ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਚੰਨ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ।
ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਨ੍ਮਥਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਲਜ੍ਜਾਂ ਜਹੌ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲਾਜ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਸੁਵਿਦਗ੍ਧੇ ਵਿਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਮਨੋ ਹਰਸਿ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚਤੁਰ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਚਤੁਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ।
ਨਿषੇਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰੇ ਕਾਮਸਾਗਰੇ
ਕਾਮ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮ ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ,
ਅਹੋ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਵਿਦਗ੍ਧੇਨ ਵੇਧਸਾ
ਹਾਏ, ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਲ ਰਹਿਤ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਕਿਂ ਵਾ ਸੁਖਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਵਿਜ੍ਞੇषੁ ਸਮਾਗਮੇ
ਜੋ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਕਾਮੇਨ ਕਾਮਿਨੀ ਤ੍ਵਂ ਚ ਦਗ੍ਧਾऽਸਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੀਸ਼੍ਵਰਿ
ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਸੜ ਗਈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪ ਇੱਛਾਵਾਨ ਹੈਂ।
ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ਵृਥਾ ਯਾਤਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਨਵਯੌਵਨਮ੍
ਹਰ ਰੋਜ਼, ਕੀਮਤੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਲੰਘਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਤਪਸ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣਮਾਤ੍ਮਾਨਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ 2.58.
ਤੂੰ ਸਦਾ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।
ਸਰ੍ਵਕਾਮਰਸਜ੍ਞਾ ਤ੍ਵਂ ਨਿष੍ਕਾਮਂ ਕਾਮਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।
ਅਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਨ੍ਮਨਃਕਾਮੋ ਭਿਨ੍ਨਂ ਤ੍ਵਦ੍ਭਰ੍ਤੁਰੀਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨ੍ਤੀਪੁष੍ਪਤਲ੍ਪੇ ਚ ਗਨ੍ਧਚਨ੍ਦਨ ਚਰ੍ਚਿਤੇ
ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਛੌਣੇ ਉੱਤੇ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ,
ਸੁਗਨ੍ਧ੍ਯੁਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕੁਸੁਮੇ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਚਨ੍ਦਨੇ ਵਨੇ
ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ, ਇਕੱਲੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ,
ਚਨ੍ਦਨੇ ਚਮ੍ਪਕਵਨੇ ਸ਼ੀਤਚਮ੍ਪਕਵਾਯੁਨਾ
ਚੰਦਨ ਤੇ ਚੰਪਾ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ, ਠੰਢੀ ਚੰਪਾ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ,
ਤਾਰੋਵਾਚ ਅਤ੍ਰੇਰਭਾਗ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤੇ ਜਨ੍ਮ ਜੀਵਨਮ੍
ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਤ੍ਰੀ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਕਾਰਨ, ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ, ਪੁੱਤ।
ਅਰੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਜਸੂਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨ੍ਯਸੇ ਬਲੀ
ਅਰੇ! ਰਾਜਸੂਯ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸਮਝ ਬੈਠਾ ਹੈਂ।