ਅਰ੍ਥਂ षੋਡਸ਼ਨਾਮ੍ਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੀਪ੍ਸਿਤਂ ਵਰਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਚਾਹੀਦੀ ਵਾਰ ਦੱਸੋ।
ਕੇਨ ਵਾ ਪੂਜਿਤਾ ਸਾऽऽਦੌ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਕੇਨ ਵਾ ਪੁਰਾ
ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸਨੇ ਪੂਜਿਆ, ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਕਿਸਨੇ ਪੂਜਿਆ?
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਤ੍ਵਂ ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਗਮਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਦੁਰ੍ਗੋ ਦੈਤ੍ਯੇ ਮਹਾਵਿਘ੍ਨੇ ਭਵਬਨ੍ਧੇ ਚ ਕਰ੍ਮ੍ਮਣਿ
ਦੁਰਗਾ ਦੈਤ ਵਿਚ, ਵੱਡੇ ਵਾਘ ਵਿਚ, ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਹੈ।
ਮਹਾਭਯੇऽਤਿਰੋਗੇ ਚਾਪ੍ਯਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹਨ੍ਤृਵਾਚਕਃ
ਵੱਡੇ ਡਰ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਬੀਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, 'ਆ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ਼ਸਾ ਤੇਜਸਾ ਰੂਪੈਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸਮਾ ਗੁਣੈਃ
ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਚਮਕ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਈਸ਼ਾਨਃ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥੇ ਚਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦਾਤृਵਾਚਕਃ 2.57.
ਈਸ਼ਾਨ ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਲਈ, 'ਆ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਾ ਮਾਯਾ ਪੁਰਾ ਸृष੍ਟੌ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਿਵੇ ਕਲ੍ਯਾਣਰੂਪਾ ਚ ਸ਼ਿਵਦਾ ਚ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਿਯਾ
ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਗਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਸਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵੀ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ
ਜੋ ਦੇਵੀ ਚੰਗੀ ਅਕਲ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਿਤ੍ਯੋ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਭਗਵਤੀ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਤੀ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਤਿਨਕ ਤੱਕ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਝੂਠਾ ਤੇ ਬਣਾਵਟੀ ਹੀ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯਾਮਸ੍ਤਿ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ
ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪਯਤਿ ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਦਿਕਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਙ੍ਗਲਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਵਚਨਂ ਚਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦਾਤृਵਾਚਕਃ
ਮੰਗਲ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ—'ਆ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਰ੍षੇ ਸਮ੍ਪਦਿ ਕਲ੍ਯਾਣੇ ਮਂਗਲਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਖੁਸ਼ੀ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮ੍ਬੇਤਿ ਮਾਤृਵਚਨੋ ਵਨ੍ਦਨੇ ਪੂਜਨੇ ਸਦਾ 2.57.
'ਅੰਬਾ' ਮਾਤਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਾ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ।
ਗੌਰਃ ਪੀਤੇ ਚ ਨਿਰ੍ਲਿਪ੍ਤੇ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਨਿਰ੍ਮਲੇ
ਉਹ ਚਿੱਟੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਲਾਗ-ਲਪੇਟ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
ਗੁਰੁਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਯਾ ਸਤੀ
ਸਭ ਦਾ ਗੁਰੂ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਤੀ ਹੈ।
ਤਿਥਿਭੇਦੇ ਪਰ੍ਵਭੇਦੇ ਕਲ੍ਪਭੇਦੇऽਨ੍ਯਭੇਦਕੇ
ਤਿਥੀਆਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਕਲਪਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ—
ਮਹੋਤ੍ਸਵਵਿਸ਼ੇषੇ ਚ ਪਰ੍ਵਨ੍ਨਿਤਿ ਸੁਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਤੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਰਵਨ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਦੇਵੀ ਸਾऽऽਵਿਰ੍ਭੂਤਾ ਚ ਪਰ੍ਵਤੇ
ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵੀ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਸਰ੍ਵਕਾਲੇ ਸਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਸ੍ਤृਤੇ ਚ ਤਨੀਤਿ ਚ
ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ 'ਸਨਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ 'ਤਨੀ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥਃ षੋਡਸ਼ਨਾਮ੍ਨਾਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮੇ ਪੂਜਿਤਾ ਸਾ ਚ ਕृष੍ਣੇਨ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਮਧੁਕੈਟਭਭੀਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਤਃ ।। 2.57.
ਫਿਰ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਭ੍ਰष੍ਟਸ਼੍ਰਿਯਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਃ ਪੁਰਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਗਵਾ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਤਦਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ੍ਦ੍ਰੈਰ੍ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵੈਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਤੇਜਸ੍ਸੁ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਸਾऽऽਵਿਰ੍ਭੂਤਾ ਪੁਰਾ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ।