ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਂ ਪਰਿਮਿਤਂ ਨਰਮਾਨਕ੍ਰਮੇਣ ਚ
ਚਤੁਰਯੁਗਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕृਤਂ ਯੁਗਂ ਨृਮਾਨੇਨ ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਂ ਪਰਿਮਿਤਂ ਕਾਲਵਿਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸਮਾਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਰਿਮਾਣਂ ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦ੍ਭਿਰਿਤੀਰਿਤਮ੍ ਨृਮਾਨਾਦ੍ਵੈ ਕਲਿਯੁਗਂ ਵਿਦੁਃ ਕਾਲਵਿਦੋ ਬੁਘਾਃ
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਮਾਪ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤ ਚ ਵਾਰਾ ਵੈ ਤਿਥਯਃ षੋਡਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ 2.54.
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤਿਥੀਆਂ ਯਾਦ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਥਾ ਭ੍ਰਮਤਿ ਤਚ੍ਚਕ੍ਰਮੇਵਮੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਤੁਰਯੁਗ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਭ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮਨਵਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਸਾਹਸ੍ਰਂ षष੍ਟ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ਤਪਞ੍ਚਕਮ੍
ਪঁਝੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਸਠ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪੰਜ।
ਆਖ੍ਯਾਨਂ ਚ ਮਨੂਨਾਂ ਚ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਨਾਂ ਨਰਾਧਿਪ
ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਦ੍ਯੋ ਮਨੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ
ਪਹਿਲਾ ਮਨੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਉਸ ਦੀ ਪਤੀਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਸੀ।
ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਸ਼ਿष੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣਃ
ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੂ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।
ਰਾਜਸੂਯਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਚਕ੍ਰੇ ਵੈ ਨਰ੍ਮਦਾਤਟੇ
ਉਸ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕਰੇ।
ਗੋਮੇਧਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਧਿਵਨ੍ਮਹਦਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਗੋਮੇਧ ਯਜਨ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਸਨ।
ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਗਵਾਂ ਮਾਂਸੈਃ ਸੁਪਕ੍ਵੈਰ੍ਘृਤਸਂਸ੍ਕृਤੈਃ
ਪੰਜ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਮਾਸ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,
ਅਮੂਲ੍ਯਰਤ੍ਨਲਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਦਸ਼ਕੋਟਿਸੁਵਰ੍ਣਕਮ੍ ।।2.54.
ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਤੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦਿੱਤੇ।
ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਕਮ੍ ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸ਼ਮਸ਼੍ਵਰਤ੍ਨਂ ਚ ਸ਼ਾਤਕੁਂਭਵਿਭੂषਿਤਮ੍
ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਲੱਖ ਵਸਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ।
ਸਹਸ੍ਰਂ ਰਥਰਤ੍ਨਂ ਚ ਸ਼ਿਬਿਕਾਲਕ੍ਸ਼ਮੇਵ ਚ ਤ੍ਰਿਕੋਟਿਸ੍ਵਰ੍ਣਭੂषਾਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਪੂਰਾਦਿਸੁਵਾਸਿਤਮ੍
ਹਜ਼ਾਰ ਰਥਾਂ ਦੇ ਰਤਨ, ਲੱਖ ਸ਼ਿਬਿਕਾ, ਤੇ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਆਦਿ ਦੀ ਮਹਕ ਸੀ।
ਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਸੁਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਚ ਤ੍ਰਿਕੋਟਿਸ੍ਵਰ੍ਣਤਲ੍ਪਕਮ੍
ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਖਤ, ਸੁੰਦਰ ਪਾਨ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ।
ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂਸ਼ੁਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈ ਰਾਜਿਤਂ ਮਾਲ੍ਯਜਾਲਕੈਃ
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਰੰਗੀਨ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ਂਕਰਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਕृष੍ਣਮਂਤ੍ਰਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਸੀ, ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਹष੍ਟੋऽਭੂਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।
ਯਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਪੁਤ੍ਰੋऽਯਮਤਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ਮਨੁਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਵਦਾਨ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸਮੋ ਮਹਾਨ੍
ਇਕ ਰਾਜਾ ਜੋ ਦਿਆਲੂ ਤੇ ਧਰਮੀ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ।
ਤੌ ਤृਤੀਯੌ ਚਤੁਰ੍ਥੌ ਚ ਵੈष੍ਣਵੌ ਤਾਪਸੋਤ੍ਤਮੌ
ਤੀਜਾ ਤੇ ਚੌਥਾ ਮਨੂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ।
ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਨਾਂ ਵਰਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਰੈਵਤਃ ਪਞ੍ਚਮੋ ਮਨੁਃ 2.54.
ਧਰਮੀ ਮਨੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਰੈਵਤ ਪੰਜਵਾਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵਃ ਸੂਰ੍ਯਸੁਤੋ ਵੈष੍ਣਵਃ ਸਪ੍ਤਮੋ ਮਨੁਃ
ਸ਼੍ਰਾਧਦੇਵ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੱਤਵਾਂ ਮਨੂ ਸੀ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ।
ਨਵਮੋ ਦਕ੍ਸ਼ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣਃ
ਨੌਂਵਾਂ ਮਨੁ ਦਕਸ਼ ਸਾਵਰਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਮਨੁਰੇਕਾਦਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮ ਸਾਵਰਨੀ ਨੂੰ ਗਿਆਰਵਾਂ ਮਨੁ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨੀ ਚ ਰੁਦ੍ਰਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਮਨੁਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਬਾਰਵਾਂ ਮਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਸਾਵਰਨੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਾਵਰ੍ਣਿਰੇਵ ਚ
ਚੌਦਵਾਂ ਮਨੁ, ਚੰਦ੍ਰ ਸਾਵਰਨੀ, ਵੱਡਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ।