ਗੋਲੋਕੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤੁਲਾਕਾਰੋ ਵਰਿष੍ਠਸ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਤਃ
ਗੋਲੋਕ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਰਤ੍ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਸਾਰਖਚਿਤੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸੋਪਾਨਚਿਤ੍ਰਿਤੈਃ
ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਖੰਭਿਆਂ ਤੇ ਸਿੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਨਾਚਿਤ੍ਰਵਿਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਬਿਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰਾਜਿਤਃ ਵਿਰਜਾਸਰਿਦਾਕੀਰ੍ਣੈਸ਼੍ਸ਼ਤਸ਼ृਂਗੈਸ੍ਸੁਵੇष੍ਟਿਤਃ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਰਜਾ ਨਦੀ ਨਾਲ ਧੋਏ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ।
ਸਰਿਦਰ੍ਧਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਚ ਤਤੇਨ ਚ
ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਦੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਹੈ।
ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਵਿਲਸਦ੍ਰਾਸਮਣ੍ਡਲਮਣ੍ਡਿਤਃ 2.54.
ਉਹ ਅੱਧੀ ਮਾਪ ਵਾਲੇ ਰਸ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪਂਕਜਮਧ੍ਯੇ ਚ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਸੁਮਨੋਹਰਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰਣਿਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
ਰਾਸੇਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਾ ਰਾਧਿਕਯਾ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ਤਤਂ ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਰਾਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਰਾਧਿਕਾ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂਸ਼ੁਕਾਧਾਨੋ ਰਤ੍ਨਭੂषਣਭੂषਿਤਃ
ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਧ ਕੀਤੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਤ੍ਨਸਿਂਹਾਸਨਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਰਤ੍ਨਚ੍ਛਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੋਭਿਤਃ
ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਛਤਰੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭੂषਿਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਗੋਪੀਭਿਰ੍ਮਾਲਾਚਨ੍ਦਨਚਰ੍ਚਿਤਃ
ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਥਿਤੋ ਲੋਕਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਯਥਾਗਮਮ੍
ਜਿੰਨੀ ਸਮਝ ਤੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਾਤ੍ਰਂ षਟ੍ਪਲਸਂਭੂਤਂ ਗਭੀਰਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮ੍
ਉਹ ਪਾਤਰ ਛੇ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਹਿਰਾ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਚਾਰ ਅੰਗਲ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਣਮਾषਕृਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਦਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰਂਗੁਲੈਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਰਾਈ ਜਿੰਨਾ ਛੇਦ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਅੰਗਲ ਲੰਬੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਹਨ।
ਦਣ੍ਡਦ੍ਵਯਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਚ ਯਾਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਦੋ ਲੱਕੜੀਆਂ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚਾਰ ਲੱਕੜੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਯਾਮਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਸੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਵਰ੍षਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮਾਸਕੈਃ 2.54.
ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਪੱਖਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਦਿਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਯਨਂ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਰਮਹੋ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮ੍
ਉੱਤਰਾਯਣ ਨੂੰ ਦਿਨ ਤੇ ਦੱਖਣਾਯਣ ਨੂੰ ਰਾਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਨਾਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਹੁਣ ਤੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।
ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੈਃ ਸਾਵਧਾਨਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਚ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂਸ਼ੌ ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਧੀਆਂ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਅੰਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਂ ਪਰਿਮਿਤਂ ਨਰਮਾਨਕ੍ਰਮੇਣ ਚ
ਚਤੁਰਯੁਗਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕृਤਂ ਯੁਗਂ ਨृਮਾਨੇਨ ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਂ ਪਰਿਮਿਤਂ ਕਾਲਵਿਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸਮਾਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਰਿਮਾਣਂ ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦ੍ਭਿਰਿਤੀਰਿਤਮ੍ ਨृਮਾਨਾਦ੍ਵੈ ਕਲਿਯੁਗਂ ਵਿਦੁਃ ਕਾਲਵਿਦੋ ਬੁਘਾਃ
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਮਾਪ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤ ਚ ਵਾਰਾ ਵੈ ਤਿਥਯਃ षੋਡਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ 2.54.
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤਿਥੀਆਂ ਯਾਦ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਥਾ ਭ੍ਰਮਤਿ ਤਚ੍ਚਕ੍ਰਮੇਵਮੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਤੁਰਯੁਗ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਭ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮਨਵਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਸਾਹਸ੍ਰਂ षष੍ਟ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ਤਪਞ੍ਚਕਮ੍
ਪঁਝੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਸਠ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪੰਜ।
ਆਖ੍ਯਾਨਂ ਚ ਮਨੂਨਾਂ ਚ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਨਾਂ ਨਰਾਧਿਪ
ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਦ੍ਯੋ ਮਨੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ
ਪਹਿਲਾ ਮਨੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਉਸ ਦੀ ਪਤੀਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਸੀ।