ਭਕ੍ਤਿਵ੍ਯਵਹਿਤਂ ਮਿਥ੍ਯਾਭ੍ਰਮਮੇਵ ਤੁ ਨਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜੋ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਝੂਠਾ ਭਰਮ ਹੈ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ।
ਨ ਮਨ੍ਯੇ ਜਲਰੇਖੇਤਿ ਨृਪਤ੍ਵਂ ਕੇਨ ਗਣ੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਰਾਜਪਦ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲਾਈ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਲਾਲਸਾਂ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਂ ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਾਪਯਿਤੁਮਾਗਤਃ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਸਮੁਦ੍ਧृਤਸ਼੍ਚ ਪਤਿਤੋ ਘੋਰੇ ਨਿਮ੍ਨੇ ਭਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਡਰਾਉਣੀ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਪੁਨਨ੍ਤ੍ਯੁਰੁਕਾਲੇਨ ਕृष੍ਣਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਤ੍ਰੇ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਸਾਧ੍ਵੀਂ ਗਚ੍ਛ ਵਤ੍ਸ ਵਨਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍
ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਂ ਭਜ ਰਾਧੇਸ਼ਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਨਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਰਾਧਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ।
ਦਿਕ੍ਪਾਲਾਸ਼੍ਚ ਦਿਗੀਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯੇਵਾਸ੍ਯ ਮਾਯਯਾ ।। 2.53.
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਸ਼ਾਪਤਿਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਸਸ੍ਯਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾਕਰਃ
ਰਾਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਮਿੱਠਾ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਕਾਲੇ ਵਰ੍षਤਿ ਸ਼ਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਦਹਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਕਾਲਤਃ
ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਾੜਦੀ ਹੈ।
ਕਾਲਃ ਸਂਹਰਤੇ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਸृਜਤਿ ਪਾਤਿ ਚ
ਕਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਾਃ ਪਾਤਾਲਾਃ ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਤਃ
ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵੀ ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਨ।
ਸ਼ੈਲਸਾਗਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਾਤਾਲਾਃ ਸਪ੍ਤ ਚੈਵ ਹਿ
ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤਿਵਿਧ੍ਯਣ੍ਡੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦਯਃ
ਹਰ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਆਪਾਤਾਲਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਡਿਮ੍ਬਰੂਪਕਮ੍
ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅੰਡੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਨਾਭਿਪਦ੍ਮੇ ਵਿਰਾਡ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਜਲਸ਼ਾਯਿਨਃ
ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਿਚਲੇ ਕਮਲ ਤੇ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੋਟਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸੋऽਪਿ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਲਤਲ੍ਪੇ ਸੁਵਿਪ੍ਲੁਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਛੌਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਭੀਤਸ਼੍ਚ ਕਾਲੇਸ਼ਂ ਕृष੍ਣਮਾਤ੍ਮਾਨਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। । ਮਹਾਵਿष੍ਣੋਰ੍ਲੋਮਕੂਪਸਾਧਾਰਃ ਸੋऽਸ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਤृਤੇ 2.53.
ਕਾਲ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਂਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੋਆਂ ਵਿਚ ਆਮ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਮਹਾਵਿष੍ਣੋਰ੍ਗਾਤ੍ਰਲੋਮ੍ਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਚ ਭੂਮਿਪ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਮਹਾਂਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਃ ਸੋऽਪਿ ਡਿਮ੍ਬੋਦ੍ਭਵਃ ਸਦਾ
ਉਹ ਮਹਾਂਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਧਾਰੋ ਮਹਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਾਲਭੀਤਃ ਸ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਮਹਾਂਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਲ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸਾ ਸਰ੍ਵਬੀਜਰੂਪਾ ਚ ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰੀ
ਉਹ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਪਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ, ਸਾਰੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਲਭੀਤਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ੍ਤਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਾਲ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਵੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਦੁਲੱਭ ਗਿਆਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਖਣ੍ਡੇ ਨਾਰਦਨਾਰਾਯਣਸਂਵਾਦਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਹਰਗੌਰੀਸਂਵਾਦੇ ਰਾਧੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੁਯਜ੍ਞਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਤਿਥ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ, ਹਰਾ ਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਚ, ਰਾਧਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਚ, ਸੁਯਜਨ ਨੂੰ ਅਤਿਥੀ ਸੇਵਾ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਤਿਰਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਰਾਜੋਵਾਚ ਕਾਲਭੀਤਸ੍ਯ ਕਤਿ ਚ ਕਾਲਮਾਯਾ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਕਾਲ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਯੁੱਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਤਿਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ੍ਤਥਾ
ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਯੁੱਗ ਹਨ?
ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਵੈ ਜਨਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਨਾਂ ਪਰਂ ਵਯਃ
ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉੱਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?
ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗੇ ਚ ਕਸ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਲੋਕ ਏਵ ਸਃ
ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ, ਉਹ ਲੋਕ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?