ਤੇਨ ਤ੍ਵਾਂ ਮਨਸਾਦੇਵੀਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਪੁਰਾਵਿਦਃ 2.46.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਯੋ ਹਿ ਯਦ੍ਭਾਵਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਤ੍ਸਮਮ੍
ਜੋ ਵੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਭਵਨਂ ਭੂषਾਵਾਸਪਰਿਚ੍ਛਦਾਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਗਹਣਿਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ।
ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਪੂਜਿਤਾ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਮਾਨ੍ਯਾ ਵਨ੍ਦ੍ਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜੀ ਗਈ, ਹਰ ਥਾਂ ਆਦਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਈ।
ਤਾਂ ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਸਾਦਰਮ੍ ਤਦਾ ਦੇਵੈਃ ਪੂਜਿਤਾ ਸਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਂ ਪੁਨਰ੍ਯਯੌ
ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ।
ਇਦਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਪੁਣ੍ਯਬੀਜਂ ਤਾਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਚ ਯਃ ਪਠੇਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਵਿषਂ ਭਵੇਤ੍ਸੁਧਾਤੁਲ੍ਯਂ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਦਾ ਪਠੇਤ੍
ਉਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰਨ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਪਸ਼ਾਯੀ ਭਵੇਤ੍ਸੋऽਪਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਸਰ੍ਪਵਾਹਨਃ
ਉਹ ਯਕੀਨਨ ਸੱਪਾਂ ਉੱਤੇ ਲੇਟਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਹਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਤਜ੍ਜਨ੍ਮਚਰਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਗਵਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਸੁਰਭੀ ਗੋਲੋਕੇ ਚ ਸਮੁਦ੍ਭਵਾ
ਨਾਰਾਏਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਭੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗੋਲੋਕ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਈ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਾਦਿਸृष੍ਟੇਃ ਕਥਨਂ ਕਥਯਾਮਿ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਮੈਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਏਕਦਾ ਰਾਧਿਕਾਨਾਥੋ ਰਾਧਯਾ ਸਹ ਕੌਤੁਕਾਤ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਰਾਧਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਰਾਧਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਖੇਡ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ—
ਸਹਸਾ ਤਤ੍ਰ ਰਹਸਿ ਵਿਜਹਾਰ ਚ ਕੌਤੁਕਾਤ੍
ਅਚਾਨਕ, ਇੱਕ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਤੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਿਆ।
ਸਸृਜੇ ਸੁਰਭੀਂ ਦੇਵੀਂ ਲੀਲਯਾ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਡ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ, ਸੁਰਭੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਵਤ੍ਸਾਂ ਸੁਰਭੀਂ ਰਤ੍ਨਭਾਣ੍ਡੇ ਦੁਦੋਹ ਸਃ
ਸੁਰਭੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਦੋਹਿਆ।
ਤਦੁष੍ਣਂ ਚ ਪਯਃ ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਪੌ ਗੋਪੀਪਤਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਆਪ ਉਹ ਗਰਮ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ।
ਦੀਰ੍ਘੇ ਚ ਵਿਸ੍ਤृਤੇ ਚੈਵ ਪਰਿਤਃ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮ੍
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਝੀਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਗੋਪਿਕਾਨਾਂ ਚ ਰਾਧਾਯਾਃ ਕ੍ਰੀਡਾਵਾਪੀ ਬਭੂਵ ਸਾ 2.47.
ਉਹ ਝੀਲ ਰਾਧਾ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਖੇਡ-ਝੀਲ ਬਣ ਗਈ।
ਬਭੂਵ ਕਾਮਧੇਨੂਨਾਂ ਸਹਸਾ ਲਕ੍ਸ਼ਕੋਟਯਃ
ਅਚਾਨਕ, ਕਾਮਧੇਨੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਤਾਸਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪੌਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਂਬਭੂਵੁਰਸਂਖ੍ਯਕਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ।
ਪੂਜਾਂ ਚਕਾਰ ਭਗਵਾਨ੍ਸੁਰਭ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾ ਮੁਨੇ
ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਦੀਪਾਨ੍ਵਿਤਾ ਪਰਦਿਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ੍ਯਾਜ੍ਞਯਾ ਭਵੇ
ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਦੀਵੇ ਲਗਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਹੋਈ।
ਧ੍ਯਾਨਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਯਦ੍ਯਤ੍ਪੂਜਾਵਿਧਿਕ੍ਰਮਮ੍
ਧਿਆਨ, ਭਜਨ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਢੰਗ ਹਨ—
ੴ ਸੁਰਭ੍ਯੈ ਨਮ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਂ ਤੁ षਡਕ੍ਸ਼ਰਃ
‘ਓਂ ਸੁਰਭੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’ ਇਹ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੇ ਪੂਜਨਂ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਮਤਮ੍
ਧਿਆਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਜਾ ਸਭ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਵਰੂਪਾਂ ਪਰਮਾਂ ਰਾਧਾਸਹਚਰੀਂ ਪਰਾਮ੍
ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਤੇ ਰਾਧਾ ਦੀ ਮਾਣੀ ਸਾਥੀ ਹੈ।
ਪਵਿਤ੍ਰਰੂਪਾਂ ਪੂਜ੍ਯਾਂ ਚ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਾਮ੍
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਘਟੇ ਵਾ ਧੇਨੁਸ਼ਿਰਸਿ ਬਦ੍ਧਸ੍ਤਂਭੇ ਗਵਾਂ ਚ ਵਾ 2.47.
ਘੜੇ ਉੱਤੇ, ਗਾਂ ਦੀ ਸਿਰ ਤੇ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਥੰਭ ਤੇ ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ—
ਦੀਪਾਨ੍ਵਿਤਾ ਪਰਦਿਨੇ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਭਕ੍ਤਿਸਂਯੁਤਃ
ਦੀਵੇ ਨਾਲ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਸਵੇਰੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ—
ਏਕਦਾ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਾਰਾਹੇ ਵਿष੍ਣੁਮਾਯਯਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਰਾਹ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—