ਕੁਪਿਤਂ ਚ ਮੁਨਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਸ਼ਪ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ,
ਤਤ੍ਰਾਗਤ੍ਯ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਵੋਚਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਸਕਰ ਆਪ ਆਇਆ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯ੍ਯ ਉਵਾਚ ਤ੍ਵਾਂ ਬੋਧਯਾਮਾਸ ਵਿਪ੍ਰ ਨਾਹਮਸ੍ਤਂ ਗਤਸ੍ਤਦਾ
ਸ੍ਰੀ ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਡੁੱਬਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ।
ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਭਗਵਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮਾਂ ਸ਼ਪ੍ਤੁਂ ਨੋਚਿਤਂ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਤੇषਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਭਸ੍ਮ ਭਵੇਜ੍ਜਗਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਅੱਗੋ-ਅੱਗ ਗੁੱਸਾ ਅੱਧੀ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਂਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਃ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਤੁष੍ਟੋ ਬਭੂਵ ਹ 2.46.
ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਯਾਜ ਮਨਸਾਂ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਪਾਲਨਾਯ ਚ
ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਸਮ ਨਿਭਾਈ।
ਸਾ ਸਸ੍ਮਾਰ ਗੁਰੁਂ ਸ਼ਮ੍ਭੁਮਿष੍ਟਦੇਵਂ ਹਰਿਂ ਵਿਧਿਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਸ਼ਿਵ, ਪਸੰਦੀਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ਰਾਜਗਾਮ ਭਗਵਾਨ੍ਗੋਪੀਸ਼ਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰੇਵ ਚ
ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਸ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਭੀष੍ਟਦੇਵਂ ਨਿਗੁਣੇ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹਨ।
ਨਮਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸ਼ਮ੍ਭੁਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਕਸ਼੍ਯਪਂ ਤਥਾ
ਉਹ ਨੇ ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਹਸਾ ਸਮਯੋਚਿਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਯਦਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨੀ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾ ਮਨਸਾ ਸਤੀ
ਜੇ ਧਰਮਪਤਨੀ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹੋਵੇ,
ਯਤਿਰ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਵਾ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਨਚਰੋऽਪਿ ਵਾ
ਜਾਂ ਕੋਈ ਯਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਭਿਖਾਰੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ,
ਅਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਿਰਾਗੀ ਯਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਪਰ ਜੇ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਵਿਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਰ੍ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ 2.46.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਰਤਕਾਰੂ,
ਤਸ੍ਯੈ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ਿषਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯੁਰ੍ਦੇਵਾ ਮੁਦਾऽਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਹਨੂੰ ਚੰਗੀ ਅਸੀਸ ਦੇ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਮੁਨੇਃ ਕਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਸਦ੍ਯੋ ਗਰ੍ਭੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਛੂਹੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਗਰਭ ਬਣ ਗਿਆ।
ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਰੁਵਾਚ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰੋ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠੋ ਵੈष੍ਣਵਾਗ੍ਰਣੀਃ
ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਧਰਮਵਾਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ,'
ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਚ ਤਪਸ੍ਵੀ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਚ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ
'ਉਜਲਾ, ਤਪਸਵੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ,'
ਸ ਚ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤੋ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ਕੁਲਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍
'ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਭਗਤ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕੇਗਾ।'
ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਯਾ ਸਪ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨੀ
ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ,
ਹਰਿਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦੋ ਬਨ੍ਧੁਸ੍ਤਦਿष੍ਟਂ ਯਤ੍ਸੁਖਪ੍ਰਦਮ੍
ਜੋ ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸੱਚੀ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ,
ਸਾ ਗਰ੍ਭਧਾਰਿਣੀ ਯਾ ਚ ਗਰ੍ਭਵਾਸਵਿਮੋਚਿਨੀ
ਜੋ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਜਨਮਾਉਂਦੀ ਹੈ,
ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਨਦਾਤਾ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਕृष੍ਣਭਾਵਨਮ੍
ਜੋ ਗੁਰੂ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ,
ਆਵਿਰ੍ਭੂਤਂ ਤਿਰੋਭੂਤਂ ਕਿਂ ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਦਨ੍ਯਤਃ 2.46.
ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੇ ਆਵੇ, ਜੇ ਲੁਕ ਜਾਏ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਗਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਸਾਰਭੂਤਂ ਚ ਹਰੇਰਨ੍ਯਦ੍ਵਿਡਮ੍ਬਨਮ੍
ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਨਕਲ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬਨ੍ਧਾਤ੍ਸ ਰਿਪੁਰ੍ਯੋ ਹਿ ਬਨ੍ਧਦਃ
ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੀ ਬੰਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ ਰਿਪੁਃ ਸ਼ਿष੍ਯਘਾਤੀ ਚ ਯਤੋ ਬਨ੍ਧਾਨ੍ਨ ਮੋਚਯੇਤ੍
ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।